Ίδια χρόνια ασφάλισης, διαφορετικές συντάξεις. Το χάσμα ανάμεσα στους παλαιότερους και τους νεότερους συνταξιούχους στην Ελλάδα παραμένει σημαντικό, με τους τελευταίους να βρίσκονται συχνά σε δυσμενέστερη θέση. Η οικονομική κρίση, οι χαμηλότερες αποδοχές, οι αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού και οι διαφορετικοί ασφαλιστικοί κανόνες έχουν δημιουργήσει ένα σύστημα στο οποίο η γενιά στην οποία κάποιος εργάστηκε μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά το εισόδημα που θα έχει μετά τη συνταξιοδότησή του.
Νέοι και παλαιοί συνταξιούχοι: Διαφορές που φτάνουν το 32%
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε δημοσίευμα του Νοεμβρίου 2026, οι νέοι συνταξιούχοι που αποχώρησαν από την εργασία μετά το 2016 λαμβάνουν σε αρκετές περιπτώσεις συντάξεις τουλάχιστον 15% χαμηλότερες σε σχέση με όσους είχαν συνταξιοδοτηθεί πριν από την εφαρμογή του νόμου 4387/2016, γνωστού ως νόμου Κατρούγκαλου.
Οι αποκλίσεις γίνονται ακόμη μεγαλύτερες σε ορισμένες κατηγορίες ασφαλισμένων. Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής παραδείγματα:
- Ελεύθεροι επαγγελματίες: Ασφαλισμένος του πρώην ΤΕΒΕ με 40 χρόνια ασφάλισης, που συνταξιοδοτήθηκε πριν από το 2016, λαμβάνει περίπου 1.300 ευρώ, ενώ αντίστοιχος νέος συνταξιούχος με τα ίδια χρόνια ασφάλισης μπορεί να λάβει έως 900 ευρώ.
- ΔΕΚΟ και τράπεζες: Παλαιός συνταξιούχος με 35 χρόνια ασφάλισης λαμβάνει περίπου 1.650 ευρώ, έναντι 1.120 ευρώ για νεότερο συνταξιούχο, δηλαδή διαφορά 530 ευρώ ή περίπου 32%.
- Δημόσιο: Σε παράδειγμα υπαλλήλου πανεπιστημιακής εκπαίδευσης με 35 χρόνια ασφάλισης, η σύνταξη παλαιού συνταξιούχου που αποχώρησε το 2014 υπολογίζεται στα 1.320 ευρώ, έναντι 1.030 ευρώ για νεότερο συνταξιούχο. Η διαφορά φτάνει τα 290 ευρώ ή περίπου 22%.
Τα παραδείγματα αποτυπώνουν συγκεκριμένες περιπτώσεις και όχι έναν ενιαίο κανόνα για όλους τους ασφαλισμένους. Το τελικό ποσό εξαρτάται από τις αποδοχές, τις εισφορές, τα χρόνια ασφάλισης και τις ειδικές διατάξεις που εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση.
Η μεγάλη αλλαγή: Από την τελευταία πενταετία στον μέσο όρο των αποδοχών
Μία από τις σημαντικότερες αιτίες των διαφορών είναι ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζονται οι συντάξιμες αποδοχές.
Στο παλαιότερο σύστημα, ο υπολογισμός βασιζόταν, ανάλογα με το ασφαλιστικό ταμείο και το καθεστώς, σε αποδοχές συγκεκριμένης περιόδου πριν από τη συνταξιοδότηση, συχνά της τελευταίας πενταετίας. Για αρκετούς εργαζομένους αυτές οι αποδοχές ήταν υψηλότερες από εκείνες των προηγούμενων ετών.
Με το νέο σύστημα, η ανταποδοτική σύνταξη υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο των ασφαλιστέων αποδοχών από το 2002 έως την ημερομηνία συνταξιοδότησης, αναπροσαρμοσμένων σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες.
Αυτό σημαίνει ότι οι χαμηλοί μισθοί της οικονομικής κρίσης, οι περίοδοι ανεργίας και τα χρόνια με μειωμένες αποδοχές μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τον μέσο όρο που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της σύνταξης.
Με άλλα λόγια, ένας εργαζόμενος που πέρασε μεγάλο μέρος της επαγγελματικής του ζωής με μειωμένες αποδοχές μπορεί να φτάσει στη συνταξιοδότηση με χαμηλότερη βάση υπολογισμού, ακόμη και αν τα τελευταία χρόνια της εργασίας του είχε βελτιωμένο εισόδημα.
Τι άλλαξε με τους νόμους Κατρούγκαλου και Βρούτση;
Ο νόμος 4387/2016 αναμόρφωσε τον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων, καθιερώνοντας το σύστημα της εθνικής και της ανταποδοτικής σύνταξης και νέους συντελεστές αναπλήρωσης.
Στη συνέχεια, ο νόμος 4670/2020, γνωστός ως νόμος Βρούτση, βελτίωσε τους συντελεστές αναπλήρωσης για όσους έχουν περισσότερα από 30 χρόνια ασφάλισης. Ωστόσο, οι νέοι συντελεστές δεν επανέφεραν τα επίπεδα αναπλήρωσης που ίσχυαν σε παλαιότερα ασφαλιστικά καθεστώτα.
Για όσους έχουν λιγότερα χρόνια ασφάλισης, ιδιαίτερα στην περιοχή των 15 έως 25 ετών, τα ποσοστά αναπλήρωσης παραμένουν χαμηλότερα από εκείνα που ισχύουν για μεγαλύτερη ασφαλιστική διαδρομή.
Η αλλαγή δεν αφορά, επομένως, μόνο το ύψος των μισθών. Αφορά και το ποσοστό αυτών των αποδοχών που τελικά μετατρέπεται σε ανταποδοτική σύνταξη.
Το χάσμα ανάμεσα στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα
Οι ανισότητες δεν περιορίζονται στις διαφορετικές γενιές συνταξιούχων. Μεγάλη απόκλιση καταγράφεται και ανάμεσα στις νέες συντάξεις του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος «Ήλιος» για τον Μάιο του 2026, η μέση νέα σύνταξη που απονεμήθηκε σε ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα ανήλθε στα 763 ευρώ, ενώ η αντίστοιχη μέση σύνταξη για συνταξιούχους του Δημοσίου έφτασε τα 1.407,23 ευρώ.
Η απόσταση των 644,23 ευρώ αντιστοιχεί σε διαφορά περίπου 45,8% σε σχέση με τη μέση σύνταξη του Δημοσίου.
Τον ίδιο μήνα απονεμήθηκαν 18.833 νέες συντάξεις σε εργαζομένους, ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες του ιδιωτικού τομέα, έναντι 1.643 συντάξεων του Δημοσίου.
Οι χαμηλότεροι μισθοί, οι περίοδοι ανεργίας, η ευέλικτη απασχόληση, η αδήλωτη εργασία και οι διακοπές στην ασφάλιση έχουν επηρεάσει σημαντικά τις συντάξιμες αποδοχές πολλών εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα. Αντίστοιχα, οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αγρότες που επέλεγαν χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες κατέβαλλαν μικρότερες εισφορές, με αποτέλεσμα να διαμορφώνουν χαμηλότερες ανταποδοτικές παροχές.
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι η σύγκριση των μέσων ποσών δεν σημαίνει πως κάθε συνταξιούχος του Δημοσίου λαμβάνει περισσότερα από κάθε συνταξιούχο του ιδιωτικού τομέα. Πρόκειται για μέσους όρους διαφορετικών ομάδων ασφαλισμένων.
Η πρόβλεψη έως το 2070 και το ζήτημα της επάρκειας
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τους σημερινούς συνταξιούχους. Οι μακροχρόνιες προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα αναμένεται να αντιμετωπίσει σημαντικές δημογραφικές πιέσεις, αλλά και να περιορίσει σταδιακά τη σχετική δαπάνη για συντάξεις.
Σύμφωνα με την έκθεση Ageing Report 2024, οι δημόσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες στην Ελλάδα προβλέπεται να υποχωρήσουν από 14,5% του ΑΕΠ το 2022 σε 12% το 2070. Η μείωση αυτή συνδέεται με τις μεταρρυθμίσεις, την αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης και τη σταδιακή μεταβολή της σχέσης ανάμεσα στις συντάξεις και στους μισθούς.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα επισημαίνει ότι η μείωση του λόγου των συνταξιοδοτικών παροχών προς τους μισθούς αποτελεί έναν από τους παράγοντες που αντισταθμίζουν την αύξηση των δαπανών λόγω γήρανσης του πληθυσμού. Η Ελλάδα και η Πορτογαλία εμφανίζουν από τις μεγαλύτερες προβλεπόμενες μειώσεις από αυτόν τον παράγοντα.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι έχει εξασφαλιστεί η επάρκεια των μελλοντικών συντάξεων. Η δημοσιονομική βιωσιμότητα ενός συστήματος και η δυνατότητά του να εξασφαλίζει αξιοπρεπές εισόδημα στους συνταξιούχους είναι δύο διαφορετικά ζητήματα.
Ποιος πληρώνει τελικά το κόστος των αλλαγών;
Το χάσμα ανάμεσα στις γενιές συνταξιούχων δεν εξηγείται από έναν μόνο νόμο ή μία μόνο πολιτική απόφαση. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών αλλαγών στο ασφαλιστικό σύστημα, της οικονομικής κρίσης, της πορείας των μισθών και των διαφορετικών συνθηκών εργασίας που αντιμετώπισαν οι γενιές των ασφαλισμένων.
Οι παλαιότεροι συνταξιούχοι δεν έμειναν ανεπηρέαστοι από τις περικοπές των μνημονιακών χρόνων. Οι νεότεροι, όμως, εισέρχονται στη συνταξιοδότηση έχοντας συχνά πίσω τους μια μακρά περίοδο χαμηλών αποδοχών και εργασιακής ανασφάλειας.
Το ζητούμενο για το ασφαλιστικό σύστημα δεν είναι μόνο να μπορεί να πληρώνει συντάξεις τις επόμενες δεκαετίες. Είναι να διασφαλίζει ότι οι άνθρωποι που εργάζονται και καταβάλλουν εισφορές για πολλά χρόνια θα μπορούν να έχουν, όταν αποχωρήσουν από την εργασία, ένα εισόδημα που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές τους ανάγκες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου