Ένα παιδί που απομονώνεται, φοβάται να πάει στο σχολείο ή δέχεται προσβλητικά μηνύματα στο κινητό του μπορεί να προσπαθεί να αντιμετωπίσει κάτι πολύ πιο σοβαρό από μια συνηθισμένη διαφωνία με τους συμμαθητές του.
Ο σχολικός εκφοβισμός δεν σταματά απαραίτητα όταν τελειώνει το μάθημα. Με το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπορεί να συνεχίζεται στο σπίτι, οποιαδήποτε ώρα της ημέρας. Το ερώτημα είναι πώς αναγνωρίζουμε τα σημάδια και τι μπορούμε να κάνουμε για να προστατεύσουμε τα παιδιά.
5 Νοεμβρίου: Η διεθνής ημέρα της UNESCO
Η πρώτη Πέμπτη του Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί από τα κράτη-μέλη της UNESCO ως Διεθνής Ημέρα κατά της Βίας και του Εκφοβισμού στα Σχολεία, συμπεριλαμβανομένου του Διαδικτυακού Εκφοβισμού.
Για το 2026, το θέμα είναι «Every learner safe and well: From promise to practice» («Κάθε μαθητής ασφαλής και καλά: Από τη δέσμευση στην πράξη»).
Η φετινή θεματική υπογραμμίζει ότι η προστασία των μαθητών δεν πρέπει να περιορίζεται σε διακηρύξεις και κανονισμούς. Χρειάζονται σταθερές δράσεις πρόληψης, έγκαιρη αναγνώριση περιστατικών, υποστήριξη της ψυχικής υγείας, κατάλληλη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον.
Η UNESCO επισημαίνει ότι η βία και ο εκφοβισμός επηρεάζουν την υγεία, την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και την εκπαιδευτική πορεία των παιδιών. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει, περίπου ένας στους τρεις μαθητές παγκοσμίως αναφέρει ότι έχει βιώσει εκφοβισμό κατά τον προηγούμενο μήνα.
Πότε μια συμπεριφορά θεωρείται σχολικός εκφοβισμός;
Δεν είναι κάθε διαφωνία ή σύγκρουση μεταξύ μαθητών bullying. Ο σχολικός εκφοβισμός συνδέεται συνήθως με επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά, πρόθεση πρόκλησης βλάβης και ανισορροπία δύναμης ανάμεσα σε εκείνον που ασκεί τον εκφοβισμό και εκείνον που τον υφίσταται.
Μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους:
- Σωματικός: Χτυπήματα, σπρωξίματα, απειλές ή καταστροφή προσωπικών αντικειμένων.
- Λεκτικός: Προσβολές, κοροϊδία, εξευτελιστικά σχόλια και απειλές.
- Κοινωνικός: Συστηματικός αποκλεισμός από παρέες και δραστηριότητες, διάδοση φημών ή δημόσια διαπόμπευση.
- Ψυχολογικός: Εκφοβισμός, εκβιασμός, εκφοβιστικές χειρονομίες και συμπεριφορές που προκαλούν φόβο.
- Διαδικτυακός: Υβριστικά μηνύματα, απειλές, δημοσίευση φωτογραφιών χωρίς συναίνεση, δημιουργία ψεύτικων λογαριασμών και συστηματική παρενόχληση μέσω εφαρμογών και κοινωνικών δικτύων.
Ακόμη και ένα μεμονωμένο σοβαρό περιστατικό βίας ή απειλής χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση, ακόμη κι αν δεν πληροί όλα τα χαρακτηριστικά του επαναλαμβανόμενου εκφοβισμού.
Cyberbullying: Όταν ο εκφοβισμός ακολουθεί το παιδί παντού
Ο διαδικτυακός εκφοβισμός μπορεί να εκδηλωθεί σε ομαδικές συνομιλίες, εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, πλατφόρμες παιχνιδιών και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μερικές από τις συνηθέστερες μορφές του είναι:
- Η αποστολή επαναλαμβανόμενων προσβλητικών ή απειλητικών μηνυμάτων.
- Η δημοσίευση φωτογραφιών ή βίντεο με σκοπό τον εξευτελισμό ενός παιδιού.
- Η δημιουργία ψεύτικων προφίλ με το όνομα ή τις φωτογραφίες του.
- Η διάδοση προσωπικών πληροφοριών ή φημών χωρίς τη συγκατάθεσή του.
- Ο συστηματικός αποκλεισμός από διαδικτυακές ομάδες και συνομιλίες.
- Η χρήση ψηφιακών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία ή διακίνηση προσβλητικού, παραποιημένου ή σεξουαλικοποιημένου υλικού.
Η ιδιαιτερότητα του cyberbullying είναι ότι το περιεχόμενο μπορεί να διαδοθεί γρήγορα, να παραμείνει διαθέσιμο και να φτάσει σε πολύ μεγαλύτερο κοινό από εκείνο μιας σχολικής αίθουσας.
Ποια σημάδια πρέπει να προσέξουν οι γονείς;
Ένα παιδί που αντιμετωπίζει εκφοβισμό δεν είναι πάντα έτοιμο να μιλήσει γι' αυτό. Μπορεί να ντρέπεται, να φοβάται ότι η κατάσταση θα χειροτερέψει ή να πιστεύει ότι κανείς δεν θα το καταλάβει.
Ορισμένες αλλαγές στη συμπεριφορά του χρειάζονται προσοχή:
- Αρνείται ή φοβάται να πάει στο σχολείο.
- Παρουσιάζει ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση, άγχος ή ευερεθιστότητα.
- Απομονώνεται από φίλους και οικογενειακές δραστηριότητες.
- Εμφανίζει προβλήματα ύπνου, πονοκεφάλους ή πόνους στην κοιλιά χωρίς σαφή αιτία.
- Επιστρέφει από το σχολείο με κατεστραμμένα αντικείμενα ή χωρίς προσωπικά του είδη.
- Αποφεύγει να χρησιμοποιεί το κινητό ή αντίθετα αγχώνεται έντονα κάθε φορά που λαμβάνει ειδοποίηση.
- Παρουσιάζει ξαφνική πτώση στη σχολική επίδοση.
Κανένα από αυτά τα σημάδια δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι υπάρχει εκφοβισμός. Όταν όμως εμφανίζονται επίμονα ή συνδυαστικά, χρειάζεται ήρεμη συζήτηση και διερεύνηση.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς όταν το παιδί μιλήσει;
Η πρώτη αντίδραση του ενήλικα μπορεί να καθορίσει αν το παιδί θα συνεχίσει να ζητά βοήθεια ή θα επιστρέψει στη σιωπή.
- Ακούστε χωρίς να διακόπτετε: Αφήστε το παιδί να περιγράψει τι συνέβη, χωρίς να το πιέζετε να μιλήσει περισσότερο από όσο μπορεί.
- Πάρτε το στα σοβαρά: Μην υποβαθμίζετε το περιστατικό με φράσεις όπως «έτσι κάνουν τα παιδιά» ή «μη δίνεις σημασία».
- Μην το κατηγορείτε: Το παιδί δεν ευθύνεται για τη συμπεριφορά εκείνου που το εκφοβίζει.
- Καταγράψτε τα περιστατικά: Σημειώστε ημερομηνίες, χώρους, πρόσωπα και όσα έχουν συμβεί.
- Ενημερώστε το σχολείο: Επικοινωνήστε με τον υπεύθυνο εκπαιδευτικό και τη διεύθυνση, ζητώντας συγκεκριμένα μέτρα προστασίας και παρακολούθησης.
- Αναζητήστε υποστήριξη: Εφόσον το παιδί εμφανίζει έντονο άγχος ή ψυχολογική επιβάρυνση, απευθυνθείτε σε κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Αποφύγετε την απευθείας αντιπαράθεση με το άλλο παιδί ή την οικογένειά του, τις απειλές και τη δημόσια έκθεση των εμπλεκομένων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η αντιμετώπιση πρέπει να γίνεται με τρόπο που προστατεύει όλα τα παιδιά και δεν δημιουργεί νέο κύκλο βίας.
Τι μπορεί να κάνει ένας μαθητής που δέχεται bullying;
Ένα παιδί που υφίσταται εκφοβισμό χρειάζεται να γνωρίζει ότι δεν είναι μόνο του και ότι υπάρχουν συγκεκριμένα βήματα που μπορεί να ακολουθήσει.
- Να μιλήσει σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεται, όπως γονέα, εκπαιδευτικό ή σχολικό ψυχολόγο.
- Να μην προσπαθήσει να αντιμετωπίσει μόνο του μια απειλητική κατάσταση.
- Να κρατήσει αποδεικτικά στοιχεία από διαδικτυακά περιστατικά, όπως στιγμιότυπα οθόνης, μηνύματα και συνδέσμους.
- Να μην απαντήσει με απειλές ή προσβολές και να μην προωθήσει το προσβλητικό περιεχόμενο.
- Να χρησιμοποιήσει τις λειτουργίες αποκλεισμού και αναφοράς της πλατφόρμας.
- Να ζητήσει βοήθεια από το σχολείο και την οικογένειά του.
Εάν κάποιος μαθητής βλέπει έναν συμμαθητή του να εκφοβίζεται, μπορεί να βοηθήσει ενημερώνοντας έναν έμπιστο ενήλικα, χωρίς να συμμετέχει στη συμπεριφορά ή να αναπαράγει το προσβλητικό υλικό.
Πώς λειτουργεί η ελληνική πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr;
Στην Ελλάδα λειτουργεί ειδική ψηφιακή πλατφόρμα του Υπουργείου Παιδείας για την αναφορά περιστατικών ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού.
Μέσω της υπηρεσίας μπορούν να υποβάλουν επώνυμη αναφορά:
- Μαθητές και μαθήτριες της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, με τους προσωπικούς τους κωδικούς στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο.
- Γονείς ή κηδεμόνες μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, με τους προσωπικούς τους κωδικούς Taxisnet.
Οι αναφορές διαβιβάζονται στην αρμόδια σχολική μονάδα και στην τετραμελή ομάδα δράσης της αντίστοιχης Διεύθυνσης Εκπαίδευσης. Η διαχείριση γίνεται από εκπαιδευτικούς και ειδικούς, σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς.
Η πλατφόρμα αφορά περιστατικά ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού. Δεν αντικαθιστά την άμεση επικοινωνία με τις αρμόδιες αρχές όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ή σοβαρή απειλή.
Πού μπορούν να απευθυνθούν παιδιά και γονείς για βοήθεια;
Εκτός από το σχολείο και την ψηφιακή πλατφόρμα, υπάρχουν διαθέσιμες γραμμές υποστήριξης:
- 1056 – Το Χαμόγελο του Παιδιού: Δωρεάν, 24ωρη γραμμή για παιδιά που βρίσκονται σε κίνδυνο και για περιστατικά που αφορούν την προστασία τους.
- 116111 – Ευρωπαϊκή Γραμμή Στήριξης Παιδιών και Εφήβων: Συμβουλευτική υποστήριξη όλο το 24ωρο.
- 10306: Γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για θέματα βίας και επιθετικότητας παιδιών και εφήβων, καθημερινά 09:00–21:00.
- 11188 – Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος: Για περιστατικά ηλεκτρονικής εγκληματικότητας, σε 24ωρη βάση.
- 11525 – Μαζί για το Παιδί: Συμβουλευτική υποστήριξη για γονείς, εκπαιδευτικούς και παιδιά άνω των 12 ετών.
Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου για τη σωματική ασφάλεια ενός παιδιού, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Ο ρόλος των εκπαιδευτικών και του σχολείου
Η πρόληψη δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην αντίδραση όταν έχει ήδη συμβεί ένα περιστατικό. Χρειάζεται ένα σχολικό περιβάλλον όπου οι μαθητές γνωρίζουν ότι μπορούν να μιλήσουν χωρίς να φοβούνται ότι θα στιγματιστούν ή θα αγνοηθούν.
Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά με:
- Συστηματική παρατήρηση των σχέσεων και της συμπεριφοράς των μαθητών.
- Σαφείς κανόνες κατά της βίας και των διακρίσεων.
- Ασφαλείς τρόπους αναφοράς περιστατικών.
- Έγκαιρη παρέμβαση και συνεργασία με τις οικογένειες.
- Δράσεις ενσυναίσθησης, αποδοχής της διαφορετικότητας και ψηφιακής υπευθυνότητας.
- Συνεργασία με ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και τις αρμόδιες εκπαιδευτικές υπηρεσίες.
Η UNESCO τονίζει ότι η ευθύνη για την ασφάλεια των μαθητών είναι συλλογική. Περιλαμβάνει τις κυβερνήσεις, τα σχολεία, τις οικογένειες, τις κοινότητες και τις εταιρείες τεχνολογίας.
Από τις δεσμεύσεις στην καθημερινή πράξη
Η Διεθνής Ημέρα της UNESCO δεν αφορά μόνο την καταδίκη του σχολικού εκφοβισμού. Υπενθυμίζει ότι η ασφάλεια πρέπει να αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα για κάθε μαθητή, μέσα στην τάξη, στο προαύλιο και στον ψηφιακό κόσμο.
Ένα παιδί δεν πρέπει να χρειάζεται να αλλάξει σχολείο, να εγκαταλείψει μια παρέα ή να αποσυνδεθεί από το διαδίκτυο για να αισθανθεί ασφαλές.
Η σιωπή δεν προστατεύει το παιδί. Η έγκαιρη αναγνώριση, η ουσιαστική ακρόαση και η οργανωμένη παρέμβαση μπορούν να σταματήσουν τον εκφοβισμό πριν οι συνέπειές του γίνουν βαθύτερες.
Το μήνυμα της φετινής ημέρας είναι σαφές: κάθε μαθητής έχει δικαίωμα να μαθαίνει, να συμμετέχει και να μεγαλώνει με ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Και αυτό πρέπει να αποδεικνύεται στην πράξη.
Χρήσιμες πηγές για το άρθρο
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου