Χρόνιος βήχας: Πότε χρειάζεται διερεύνηση και θεραπεία

Ο επίμονος βήχας μπορεί να έχει πολλές αιτίες και χρειάζεται διερεύνηση όταν παρατείνεται.

Ένας βήχας που επιμένει για εβδομάδες μπορεί εύκολα να αποδοθεί σε ένα κρυολόγημα που δεν πέρασε ή σε έναν ερεθισμό του λαιμού. Τι συμβαίνει, όμως, όταν δεν υποχωρεί; Και πότε ένα φαινομενικά αθώο σύμπτωμα μπορεί να κρύβει ένα πρόβλημα υγείας που χρειάζεται διερεύνηση;

Από τις αλλεργίες και το άσθμα μέχρι την παλινδρόμηση και τις παθήσεις του αναπνευστικού, οι αιτίες είναι πολλές. Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε ποια σημάδια δεν πρέπει να αγνοούμε και πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Πότε ένας βήχας θεωρείται χρόνιος;

Στους ενήλικες, ως χρόνιος χαρακτηρίζεται συνήθως ο βήχας που διαρκεί περισσότερο από οκτώ εβδομάδες. Στα παιδιά, το αντίστοιχο χρονικό όριο είναι συνήθως τέσσερις εβδομάδες.

Ένας βήχας μπορεί να είναι ξηρός ή παραγωγικός, δηλαδή να συνοδεύεται από αποβολή φλέγματος. Μπορεί επίσης να εμφανίζεται κυρίως τη νύχτα, κατά την άσκηση, όταν το άτομο ξαπλώνει ή όταν εκτίθεται σε καπνό, σκόνη και έντονες μυρωδιές.

Η διάρκεια και τα χαρακτηριστικά του βήχα βοηθούν τον γιατρό να αναζητήσει την πιθανή αιτία, αλλά από μόνα τους δεν αρκούν για να θέσουν διάγνωση.

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες;

Ο χρόνιος βήχας μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές καταστάσεις, ενώ σε ορισμένους ανθρώπους συνυπάρχουν περισσότερες από μία αιτίες.

• Άσθμα: Μπορεί να προκαλεί επίμονο βήχα, συχνά τη νύχτα ή μετά από σωματική άσκηση. Δεν συνοδεύεται πάντοτε από έντονο συριγμό ή δύσπνοια.
• Ρινίτιδα και οπισθορρινική καταρροή: Οι εκκρίσεις από τη μύτη και τα ιγμόρεια μπορεί να κατεβαίνουν προς τον φάρυγγα και να προκαλούν ερεθισμό και βήχα.
• Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση: Η επιστροφή γαστρικού περιεχομένου προς τον οισοφάγο μπορεί να προκαλεί βήχα, ακόμη και χωρίς χαρακτηριστική καούρα.
• Κάπνισμα: Ο καπνός ερεθίζει τους αεραγωγούς και μπορεί να συνδέεται με χρόνια βρογχίτιδα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.
• Φαρμακευτική αγωγή: Ορισμένα φάρμακα για την υπέρταση, ιδιαίτερα οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (ACE inhibitors), μπορεί να προκαλέσουν επίμονο ξηρό βήχα.
• Λοιμώξεις: Μετά από ορισμένες λοιμώξεις του αναπνευστικού, ο βήχας μπορεί να συνεχιστεί για αρκετές εβδομάδες, ακόμη και όταν τα υπόλοιπα συμπτώματα έχουν υποχωρήσει.
• Άλλες παθήσεις του αναπνευστικού: Βρογχεκτασίες, διάμεσες πνευμονοπάθειες και άλλες παθήσεις μπορεί επίσης να προκαλέσουν χρόνιο βήχα.

Πότε ο βήχας αποτελεί καμπανάκι κινδύνου;

Ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Η παρουσία τους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρή νόσος, αλλά απαιτεί έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση.

• Αποβολή αίματος με τον βήχα, ακόμη και σε μικρή ποσότητα.
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Επίμονος πυρετός ή έντονες νυχτερινές εφιδρώσεις.
• Δύσπνοια ή επιδείνωση της αναπνοής.
• Επίμονος πόνος στο στήθος.
• Βραχνάδα που δεν υποχωρεί ή δυσκολία στην κατάποση.
• Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε καπνιστές, πρώην καπνιστές και άτομα με ιστορικό σοβαρών αναπνευστικών παθήσεων, ειδικά όταν εμφανίζεται ένας νέος βήχας ή αλλάζει ξαφνικά ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο βήχουν.

Εάν υπάρχει έντονη δυσκολία στην αναπνοή, σοβαρός πόνος στο στήθος ή σημαντική αιμόπτυση, απαιτείται άμεση επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διερεύνηση ξεκινά με τη λήψη του ιατρικού ιστορικού και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός θα ρωτήσει πόσο καιρό διαρκεί ο βήχας, πότε εμφανίζεται, εάν είναι ξηρός ή παραγωγικός, εάν επιδεινώνεται τη νύχτα και ποια φάρμακα λαμβάνει ο ασθενής.

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να ζητηθούν:

• Ακτινογραφία θώρακος.
• Σπιρομέτρηση για την αξιολόγηση της αναπνευστικής λειτουργίας.
• Εξετάσεις για αλλεργίες ή άλλες πιθανές αιτίες.
• Περαιτέρω απεικονιστικός ή εργαστηριακός έλεγχος, εφόσον κριθεί απαραίτητος.

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς τις ίδιες εξετάσεις. Η επιλογή τους εξαρτάται από το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τα αρχικά αποτελέσματα.

Πώς αντιμετωπίζεται ο χρόνιος βήχας;

Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να είναι κατάλληλη για όλες τις περιπτώσεις. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία που προκαλεί τον βήχα.

• Στο άσθμα μπορεί να χορηγηθεί κατάλληλη εισπνεόμενη αγωγή.
• Σε περιπτώσεις ρινίτιδας ή οπισθορρινικής καταρροής αντιμετωπίζεται η υποκείμενη φλεγμονή ή αλλεργία.
• Στη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορεί να χρειαστούν αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες και, όταν ενδείκνυται, φαρμακευτική αγωγή.
• Όταν ευθύνεται κάποιο φάρμακο, ο γιατρός εξετάζει εάν χρειάζεται αλλαγή της θεραπείας. Ο ασθενής δεν πρέπει να διακόπτει μόνος του τη φαρμακευτική του αγωγή.
• Σε καπνιστές, η διακοπή του καπνίσματος αποτελεί σημαντικό βήμα για την προστασία του αναπνευστικού συστήματος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις ο βήχας επιμένει ακόμη και μετά τη θεραπεία των πιθανών αιτιών. Τότε μπορεί να χρειαστεί εξειδικευμένη αξιολόγηση και ειδικές παρεμβάσεις για τον έλεγχο του αντανακλαστικού του βήχα.

Η αυθαίρετη χρήση αντιβιοτικών, κορτιζόνης ή αντιβηχικών σκευασμάτων δεν αποτελεί λύση. Η κατάλληλη αγωγή πρέπει να επιλέγεται από τον γιατρό, αφού πρώτα διερευνηθεί η αιτία.

Πότε πρέπει να απευθυνθούμε στον γιατρό;

Ένας βήχας που επιμένει για περισσότερες από οκτώ εβδομάδες στους ενήλικες χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, ακόμη και όταν δεν συνοδεύεται από άλλα ενοχλητικά συμπτώματα. Δεν είναι σωστό να θεωρείται φυσιολογικός μόνο και μόνο επειδή δεν προκαλεί πόνο ή πυρετό.

Η έγκαιρη διερεύνηση μπορεί να εντοπίσει μια αντιμετωπίσιμη αιτία, να περιορίσει την ταλαιπωρία και, κυρίως, να αποκλείσει καταστάσεις που απαιτούν ειδική φροντίδα.

Ο χρόνιος βήχας δεν είναι διάγνωση από μόνος του. Είναι ένα σύμπτωμα που αξίζει να ακούμε και να διερευνούμε, αντί να προσπαθούμε απλώς να το καταστείλουμε.