Το 1978 βύθισαν ελαστικά με σκυρόδεμα: Πώς έγιναν καταφύγιο για αστακούς

Οι τεχνητοί ύφαλοι μπορούν να δημιουργήσουν καταφύγια για θαλάσσιους οργανισμούς, όταν σχεδιάζονται και τοποθετούνται με κατάλληλες προδιαγραφές.

Μια ασυνήθιστη περιβαλλοντική πρωτοβουλία ξεκίνησε το 1978 στις ακτές της Μασαχουσέτης. Χιλιάδες παλιά ελαστικά, ενσωματωμένα σε κατασκευές από σκυρόδεμα, τοποθετήθηκαν στον βυθό με έναν συγκεκριμένο σκοπό: να δημιουργήσουν έναν νέο βιότοπο σε μια περιοχή με ελάχιστες φυσικές υποθαλάσσιες δομές. Το αποτέλεσμα έγινε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα τεχνητού υφάλου στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο τεχνητός ύφαλος στο Cape Cod

Η ιστορία ξεκινά στο Yarmouth, μια περιοχή του Cape Cod στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ. Το 1978, η υπηρεσία MarineFisheries της πολιτείας συνεργάστηκε με τον δήμο Yarmouth για τον σχεδιασμό και την εγκατάσταση ενός τεχνητού υφάλου στον κόλπο Nantucket Sound. Η περιοχή είχε σχετικά ομοιόμορφο και αμμώδη βυθό, με περιορισμένες φυσικές δομές που θα μπορούσαν να προσφέρουν καταφύγιο σε θαλάσσια είδη. Η λύση που επιλέχθηκε ήταν η αξιοποίηση παλιών ελαστικών, τα οποία ενσωματώθηκαν σε κατασκευές με σκυρόδεμα, ώστε να δημιουργηθούν σταθερές υποθαλάσσιες δομές. Ο σχεδιασμός αποσκοπούσε στην προσέλκυση ψαριών και αστακών, αλλά και στην αξιοποίηση ενός υλικού που διαφορετικά θα κατέληγε σε χώρους απόρριψης.

Ένας υποθαλάσσιος βιότοπος 127 στρεμμάτων

Ο τεχνητός ύφαλος του Yarmouth αναπτύχθηκε σε έκταση περίπου 127 acres, δηλαδή περίπου 51 εκταρίων. Σύμφωνα με την τοπική πρωτοβουλία Expedition Blue, αποτελεί τον παλαιότερο και μεγαλύτερο τεχνητό ύφαλο της Μασαχουσέτης. Η κατασκευή του δεν ήταν απλώς μια συσσώρευση απορριμμάτων στον βυθό. Οι μονάδες σχεδιάστηκαν ώστε να δημιουργούν διαφορετικά επίπεδα, επιφάνειες και κενά, προσφέροντας σημεία προστασίας και εγκατάστασης θαλάσσιων οργανισμών. Η παρακολούθηση του υφάλου από το 1978 έως το 1981, με καταδύσεις, ηχοβολιστικές μεθόδους και έρευνες χρηστών της περιοχής, έδειξε ότι οι κατασκευές παρέμειναν σταθερές και προσέλκυσαν θαλάσσιους οργανισμούς. Καταγράφηκε επίσης βελτίωση της ερασιτεχνικής αλιείας στην περιοχή.

Γιατί οι αστακοί χρειάζονται καταφύγια

Οι αστακοί δεν αναζητούν μόνο τροφή. Χρειάζονται επίσης κατάλληλα σημεία για να κρύβονται από θηρευτές, να προστατεύονται και να βρίσκουν ασφαλή χώρο στον βυθό. Οι τεχνητές δομές μπορούν να δημιουργήσουν τέτοια μικροπεριβάλλοντα, ιδιαίτερα σε αμμώδεις περιοχές όπου απουσιάζουν φυσικές σχισμές και βραχώδεις σχηματισμοί. Επιστημονική εργασία του T. Hruby, που δημοσιεύθηκε το 1979 με τίτλο «Experimental Lobster Ranching in Massachusetts», εξέτασε τη χρήση καταφυγίων από ελαστικά γεμάτα σκυρόδεμα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι αστακοί κατέλαβαν γρήγορα τα καταφύγια σε αμμώδεις βυθούς, αλλά όχι σε βραχώδεις περιοχές. Ωστόσο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δεν δημιουργήθηκαν σταθεροί πληθυσμοί στα πειραματικά σημεία, καθώς οι αστακοί μετακινούνταν συνεχώς. Παρατηρήθηκε μάλιστα εποχική μετακίνηση προς βαθύτερα νερά. Αυτό δείχνει ότι η δημιουργία καταφυγίων μπορεί να βοηθήσει τα θαλάσσια είδη, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει τη μόνιμη εγκατάσταση ενός πληθυσμού.

Δεν είναι όλα τα ελαστικά κατάλληλα για τη θάλασσα

Η ιστορία του Yarmouth έχει και μια σημαντική περιβαλλοντική διάσταση. Η χρήση παλιών ελαστικών σε τεχνητούς υφάλους δεν αποδείχθηκε επιτυχημένη παντού. Σε άλλες περιοχές των ΗΠΑ, κατασκευές από ελαστικά διαλύθηκαν από τα θαλάσσια ρεύματα και τις καταιγίδες, με αποτέλεσμα να διασκορπιστούν στον βυθό και να προκαλέσουν ζημιές σε φυσικούς υφάλους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Osborne Reef στη Φλόριντα, όπου εκατομμύρια ελαστικά τοποθετήθηκαν στη θάλασσα από τη δεκαετία του 1960. Η αποτυχία των συνδέσεων που συγκρατούσαν τις μονάδες επέτρεψε τη μετακίνησή τους, προκαλώντας σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Για τον λόγο αυτό, η πολιτεία της Μασαχουσέτης, στο επίσημο σχέδιο διαχείρισης τεχνητών υφάλων του 2008, επισημαίνει ότι τα ελαστικά είναι προβληματικό υλικό και πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο με μεγάλη προσοχή. Η επαρκής ενσωμάτωσή τους σε σκυρόδεμα και η σταθερή αγκύρωση είναι κρίσιμες προϋποθέσεις για να περιοριστούν οι κίνδυνοι. Μάλιστα, το ίδιο σχέδιο πολιτικής δεν επιτρέπει πλέον τη χρήση ελαστικών για την κατασκευή νέων τεχνητών υφάλων στα ύδατα της πολιτείας.

Ένα μάθημα για τον σχεδιασμό των τεχνητών υφάλων

Ο ύφαλος του Yarmouth εξακολουθεί να συντηρείται από τις τοπικές υπηρεσίες και έχει επεκταθεί, σύμφωνα με την τοπική πρωτοβουλία Expedition Blue, με νεότερη προσθήκη τον Ιανουάριο του 2020. Η ιστορία του αποδεικνύει ότι μια τεχνητή υποθαλάσσια κατασκευή μπορεί να προσφέρει χρήσιμα ενδιαιτήματα για θαλάσσια είδη, όταν βασίζεται σε σωστό σχεδιασμό, κατάλληλα υλικά και συνεχή παρακολούθηση. Δεν αποτελεί, όμως, επιχείρημα υπέρ της απόρριψης παλιών ελαστικών στη θάλασσα. Η διαφορά ανάμεσα σε έναν σχεδιασμένο τεχνητό ύφαλο και σε μια ανεξέλεγκτη απόρριψη απορριμμάτων μπορεί να είναι καθοριστική για την ίδια τη θαλάσσια ζωή.