Η άνοια δεν αποτελεί αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης. Παρότι η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι ορισμένες καθημερινές συνήθειες και η σωστή αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας μπορούν να επηρεάσουν τις πιθανότητες εμφάνισής της. Οι νέες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας δίνουν έμφαση στην πρόληψη σε όλη τη διάρκεια της ζωής, ενώ τέσσερις απλοί κανόνες, που θυμίζουν τις συμβουλές μιας γιαγιάς, συγκεντρώνουν όσα γνωρίζουμε για τη φροντίδα του εγκεφάλου.
Τι αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
Τον Ιούλιο του 2026 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε τη δεύτερη έκδοση των κατευθυντήριων οδηγιών για τη μείωση του κινδύνου γνωστικής έκπτωσης και άνοιας, επικαιροποιώντας τις προηγούμενες συστάσεις του 2019.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, περισσότεροι από 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με άνοια παγκοσμίως και κάθε χρόνο καταγράφονται σχεδόν 10 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις.
Έως και το 45% του κινδύνου άνοιας αποδίδεται σε παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα, η επιβλαβής κατανάλωση αλκοόλ, η κοινωνική απομόνωση, η υπέρταση, ο διαβήτης, η αυξημένη χοληστερόλη και η ατμοσφαιρική ρύπανση.
Οι νέες οδηγίες καλύπτουν επίσης την απώλεια ακοής και όρασης, την κατάθλιψη, την παχυσαρκία, τις διαταραχές ύπνου και άλλους παράγοντες που σχετίζονται με την υγεία του εγκεφάλου.
Το ποσοστό του 45% αφορά τον πληθυσμιακό κίνδυνο που συνδέεται με τροποποιήσιμους παράγοντες. Δεν αποτελεί προσωπική πρόβλεψη ούτε εγγύηση ότι η αλλαγή συνηθειών θα αποτρέψει την άνοια.
Οι τέσσερις «κανόνες της γιαγιάς»
Η ψυχολόγος και νευροεπιστήμονας Marlen Z. Gonzalez, εκτελεστική διευθύντρια της πρωτοβουλίας Community Neuroscience Initiative, συνοψίζει τέσσερις βασικές συνήθειες για την υγεία του εγκεφάλου. Τις αποκαλεί χαριτολογώντας «κανόνες της γιαγιάς», επειδή πρόκειται για απλές συμβουλές που οι παλαιότερες γενιές γνώριζαν εμπειρικά και σήμερα υποστηρίζονται από επιστημονικά δεδομένα.
1. Φροντίστε την καρδιά σας και κινηθείτε
Η υγεία της καρδιάς και των αγγείων συνδέεται άμεσα με την υγεία του εγκεφάλου. Η υπέρταση, ο διαβήτης και η υψηλή χοληστερόλη μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στα αγγεία και να αυξήσουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, το οποίο αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου για άνοια.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, ακόμη και με καθημερινό περπάτημα, βοηθά στη διατήρηση της καρδιαγγειακής υγείας. Παράλληλα, είναι σημαντικό να ελέγχονται η αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο και η χοληστερόλη και να ακολουθείται η θεραπεία που έχει συστήσει ο γιατρός.
2. Μην υποτιμάτε τον ύπνο
Ο ύπνος δεν είναι απλώς χρόνος ξεκούρασης. Συμβάλλει στην εδραίωση των αναμνήσεων, στη μάθηση και στη ρύθμιση των συναισθημάτων.
Η χρόνια έλλειψη ποιοτικού ύπνου μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη γενικότερη υγεία. Γι' αυτό είναι χρήσιμο να διατηρούμε σταθερό ωράριο ύπνου, να περιορίζουμε τις συνήθειες που διαταράσσουν την ξεκούραση και να αναζητούμε ιατρική συμβουλή όταν υπάρχουν επίμονα προβλήματα, όπως έντονο ροχαλητό ή πιθανή υπνική άπνοια.
3. Διατηρήστε κοινωνικές επαφές και πνευματική δραστηριότητα
Η ανθρώπινη επαφή δεν είναι πολυτέλεια. Οι συζητήσεις, οι συναντήσεις με φίλους, οι οικογενειακές δραστηριότητες και η συμμετοχή σε ομάδες προσφέρουν ερεθίσματα στον εγκέφαλο και περιορίζουν την κοινωνική απομόνωση.
Εξίσου σημαντική είναι η πνευματική δραστηριότητα. Το διάβασμα, τα παιχνίδια στρατηγικής, η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας, η μουσική και οι δημιουργικές ασχολίες κρατούν το μυαλό ενεργό.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αντιμετώπιση της απώλειας ακοής. Όταν κάποιος δυσκολεύεται να ακούσει, μπορεί σταδιακά να αποφεύγει τις συζητήσεις και τις κοινωνικές δραστηριότητες. Ο έλεγχος της ακοής και η χρήση ακουστικών βοηθημάτων, όταν χρειάζονται, μπορούν να διευκολύνουν τη συμμετοχή στην καθημερινή ζωή.
4. Επιλέξτε φρέσκα και ισορροπημένα τρόφιμα
Η διατροφή επηρεάζει την υγεία των αγγείων, τον μεταβολισμό και τη συνολική λειτουργία του οργανισμού. Η συχνή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, με πολλά αλάτι, ζάχαρη και κορεσμένα λιπαρά, μπορεί να επιβαρύνει παράγοντες όπως η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη και το σωματικό βάρος.
Μια ισορροπημένη διατροφή με λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, ψάρια και ελαιόλαδο αποτελεί μια καλή επιλογή. Η μεσογειακή διατροφή είναι ένα από τα διατροφικά πρότυπα που έχουν μελετηθεί σε σχέση με την υγεία του εγκεφάλου.
Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο τρόφιμο που να προλαμβάνει την άνοια. Η σημασία βρίσκεται στο συνολικό διατροφικό πρότυπο και στη συνέπειά του.
Τι άλλο συστήνει ο ΠΟΥ;
Πέρα από τις τέσσερις καθημερινές συνήθειες, οι οδηγίες του ΠΟΥ περιλαμβάνουν και άλλες σημαντικές παρεμβάσεις:
- Διακοπή του καπνίσματος και αποφυγή της επιβλαβούς κατανάλωσης αλκοόλ.
- Έλεγχο και αντιμετώπιση της υπέρτασης, του διαβήτη και της υψηλής χοληστερόλης.
- Αντιμετώπιση της απώλειας ακοής και όρασης.
- Αντιμετώπιση της κατάθλιψης και άλλων προβλημάτων υγείας.
- Περιορισμό της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
- Πρόληψη τραυματισμών στο κεφάλι και εγκεφαλικών επεισοδίων.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει επίσης ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να συστήνονται συμπληρώματα βιταμινών Β και Ε, ωμέγα-3 ή πολυβιταμίνες αποκλειστικά για την πρόληψη της άνοιας, όταν δεν υπάρχει διαγνωσμένη έλλειψη.
Η πρόληψη αρχίζει πολύ πριν από τα πρώτα προβλήματα μνήμης
Η άνοια δεν είναι μία ενιαία ασθένεια, αλλά ένας γενικός όρος για διαφορετικές παθήσεις που επηρεάζουν τη μνήμη, τη σκέψη και την ικανότητα ενός ανθρώπου να ανταποκρίνεται στις καθημερινές του δραστηριότητες. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη μορφή της.
Η ηλικία και ορισμένοι γενετικοί παράγοντες δεν μπορούν να αλλάξουν. Ωστόσο, η φροντίδα της καρδιάς, η σωστή διατροφή, η κίνηση, ο ύπνος και η διατήρηση κοινωνικών σχέσεων αποτελούν επιλογές που μπορούν να υποστηρίξουν την υγεία του εγκεφάλου.
Οι τέσσερις «κανόνες της γιαγιάς» δεν υπόσχονται ότι θα μας προστατεύσουν από κάθε μορφή άνοιας. Υπενθυμίζουν, όμως, κάτι ουσιαστικό: οι μικρές καθημερινές συνήθειες έχουν σημασία και η φροντίδα του εγκεφάλου δεν αρχίζει όταν εμφανιστούν τα πρώτα προβλήματα μνήμης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου