Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: Η παρέμβαση των ΗΠΑ και οι έρευνες

Το Abeille Marengo προετοιμάζεται να επιστρέψει στην περιοχή των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Λίγο πριν από την επανέναρξη των ερευνών για το υποθαλάσσιο καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να μεταφέρουν διπλωματικό μήνυμα προς την Άγκυρα, τη Λευκωσία και την Αθήνα, υπογραμμίζοντας ότι σε έργα αυτού του χαρακτήρα δεν δικαιολογούνται ενστάσεις από καμία πλευρά. Την ίδια ώρα, η γαλλική διπλωματική ενημέρωση προς την Τουρκία και η νέα τουρκική αντίδραση διατηρούν το ζήτημα σε λεπτή ισορροπία.

Η αμερικανική παρέμβαση για το Great Sea Interconnector

Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναλάβει διπλωματική πρωτοβουλία για να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνέχιση των ερευνών του Great Sea Interconnector (GSI), του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου. Το μήνυμα της Ουάσιγκτον φέρεται να μεταφέρεται μέσω των διπλωματικών αρχών των ΗΠΑ στην Αθήνα, τη Λευκωσία και την Άγκυρα. Η θέση που αποδίδεται στην αμερικανική πλευρά είναι ότι «σε τέτοια έργα δεν δικαιολογείται ένσταση ή αντίρρηση από καμία πλευρά». Η παρέμβαση κινείται, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, στην κατεύθυνση που είχε υποδείξει ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα. Πρόκειται για διπλωματική παρέμβαση που αποσκοπεί στην αποφυγή νέας εμπλοκής, καθώς οι προηγούμενες προσπάθειες διεξαγωγής ερευνών στην περιοχή είχαν προκαλέσει ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Μέχρι στιγμής, πάντως, η συγκεκριμένη αμερικανική θέση μεταδίδεται μέσω δημοσιογραφικών πληροφοριών και δεν έχει δημοσιοποιηθεί ως επίσημη ανακοίνωση της αμερικανικής κυβέρνησης.

Το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo και η νέα ημερομηνία αναχώρησης

Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου από τις 27 Οκτωβρίου, προετοιμαζόμενο για τις εργασίες που απαιτούνται στο πλαίσιο του GSI. Αρχικά, η αναχώρησή του αναμενόταν στις 9 Νοεμβρίου. Ωστόσο, σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες από την εταιρεία που διαχειρίζεται το σκάφος, ο απόπλους μετατέθηκε για την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου. Μετά την αναχώρησή του προβλέπεται να πραγματοποιηθεί δοκιμή και βαθμονόμηση των οργάνων μέτρησης, διαδικασία που αναμένεται να διαρκέσει περίπου 24 ώρες. Στη συνέχεια, το πλοίο θα κατευθυνθεί προς τη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου. Οι εργασίες περιλαμβάνουν βυθομετρικές και γεωλογικές έρευνες, ώστε να χαρτογραφηθούν οι συνθήκες του βυθού και να προσδιοριστεί η καταλληλότερη και ασφαλέστερη όδευση για την πόντιση του καλωδίου. Η συγκεκριμένη φάση είναι απαραίτητη για τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό του έργου και δεν σημαίνει ότι ξεκινά ήδη η πόντιση του καλωδίου.

Η γαλλική ενημέρωση προς την Τουρκία και η θέση της Αθήνας

Στο διπλωματικό παρασκήνιο βρίσκεται και η γραπτή ενημέρωση της Γαλλίας προς την Τουρκία μέσω ρηματικής διακοίνωσης. Η κίνηση ακολούθησε την ολοκλήρωση της ελληνικής διαδικασίας αδειοδότησης. Σύμφωνα με τις δηλώσεις της ελληνικής κυβέρνησης, η γαλλική επικοινωνία είχε ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελούσε αίτημα για τουρκική άδεια ή συναίνεση. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης υπογράμμισε ότι η άδεια για τις εργασίες ζητήθηκε από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές, όχι από την Τουρκία. Αντίστοιχα, ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου διευκρίνισε ότι η ρηματική διακοίνωση αποτελεί τρόπο επικοινωνίας μεταξύ κρατών και δεν συνιστά αναγνώριση δικαιοδοσίας ή παραχώρηση αρμοδιοτήτων. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η γαλλική ενημέρωση διευκρινίζει ότι δεν ζητείται άδεια για τις έρευνες και ότι η γαλλική πλευρά δεν τοποθετείται επί των διεκδικήσεων σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες.

Η τουρκική αντίδραση και ο κίνδυνος νέας έντασης

Η Τουρκία έχει ήδη αντιδράσει στην ελληνική NAVTEX για τις έρευνες, εκδίδοντας αντι-NAVTEX και υποστηρίζοντας ότι οι δραστηριότητες σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της θαλάσσια δικαιοδοσία πρέπει να συντονίζονται με τις τουρκικές αρχές. Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο την εκτέλεση των τεχνικών εργασιών. Συνδέεται με τις ευρύτερες διαφωνίες Ελλάδας και Τουρκίας σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες και τα δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ενδεχόμενο έκδοσης νέας τουρκικής NAVTEX παραμένει στο τραπέζι. Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, η Άγκυρα θα μπορούσε να επιχειρήσει να παρουσιάσει τις έρευνες ως δραστηριότητα που πραγματοποιείται με δική της έγκριση. Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν αναγνωρίζει τέτοια αρμοδιότητα στην Τουρκία. Το κρίσιμο σημείο θα είναι η αντίδραση των δύο πλευρών όταν το ερευνητικό πλοίο προσεγγίσει την επίμαχη περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου.

Τι προβλέπει το έργο και γιατί έχει στρατηγική σημασία

Το Great Sea Interconnector είναι ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο. Στόχος του είναι να συνδέσει τα ηλεκτρικά δίκτυα Ελλάδας και Κύπρου μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου, με προοπτική μελλοντικής επέκτασης προς το Ισραήλ. Το έργο, προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, αναπτύσσεται από τον ΑΔΜΗΕ και έχει αντιμετωπίσει σημαντικές καθυστερήσεις λόγω των διπλωματικών και γεωπολιτικών εντάσεων. Η ηλεκτρική διασύνδεση αναμένεται να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου, η οποία παραμένει απομονωμένη από τα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα, και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ελλάδα έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία αδειοδότησης των ερευνών και των εργασιών πόντισης από τις αρμόδιες αρχές, ενώ έχει εκδοθεί η σχετική NAVTEX με ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει επίσης εκδώσει τη δική της ναυτική οδηγία για το τμήμα της διαδρομής που αφορά την κυπριακή ΑΟΖ.

Το ζήτημα των θαλάσσιων δικαιωμάτων παραμένει ανοιχτό

Η διαφωνία γύρω από τις έρευνες αναδεικνύει και ένα σύνθετο ζήτημα του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Υπάρχουν διαφορετικές νομικές προσεγγίσεις σχετικά με το αν και υπό ποιες προϋποθέσεις απαιτείται άδεια του παράκτιου κράτους για τις συγκεκριμένες έρευνες. Η μία προσέγγιση συνδέει τις εργασίες με δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα, ενώ η άλλη τις αντιμετωπίζει ως τεχνικές εργασίες προετοιμασίας για την τοποθέτηση υποθαλάσσιου καλωδίου, οι οποίες δεν συνεπάγονται αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας τρίτου κράτους. Η διάκριση ανάμεσα στην ενημέρωση ενός κράτους και στην αναζήτηση της συναίνεσής του είναι, επομένως, ουσιαστική. Η γαλλική διπλωματική ενημέρωση δεν ισοδυναμεί από μόνη της με αναγνώριση τουρκικών αξιώσεων.

Η επανέναρξη των ερευνών θα δοκιμάσει τις διπλωματικές ισορροπίες

Η αμερικανική παρέμβαση και οι γαλλικοί διπλωματικοί χειρισμοί δείχνουν ότι η επανέναρξη των ερευνών δεν αποτελεί μόνο τεχνικό ζήτημα. Έχει εξελιχθεί σε δοκιμασία για τις σχέσεις Ελλάδας, Κύπρου και Τουρκίας, αλλά και για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική στην περιοχή. Η αναχώρηση του Abeille Marengo και, κυρίως, η ασφαλής συνέχιση των εργασιών στη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου θα αποτελέσουν το πρώτο ουσιαστικό τεστ για το κατά πόσο οι διπλωματικές συνεννοήσεις μπορούν να αποτρέψουν μια νέα κρίση. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να ξεκινήσουν οι έρευνες, αλλά να ολοκληρωθούν χωρίς να δημιουργηθούν νέες αμφισβητήσεις ή τετελεσμένα γύρω από τα δικαιώματα των εμπλεκόμενων κρατών.