Δευτέρα, 28 Μαΐου 2012

«ΔΥΝΑΜΗ ΕΛΠΙΔΑΣ»: ΒΑΔΙΣΑΜΕ ΚΑΙ ΓΝΩΡΙΣΑΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΟΜΟΡΦΙΕΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ - Video

Σαν Δύναμη Ελπίδας δεν περιοριζόμαστε μόνο στα πολιτικά / δημοτικά αλλά θεωρώντας ότι μέσα από φυσιολατρικές και ενημερωτικές δραστηριότητες που
διοργανώνουμε, πέρα από τη χαρά της γνώσης, μας δίδεται η ευκαιρία για γνωριμία μεταξύ μας και σύσφιξη σχέσεων.
Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων με θέμα: «Βαδίζοντας γνωρίζουμε την ιστορία & τις ομορφιές του τόπου μας» και με την ευκαιρία της διεθνούς ημέρας Μουσείων, οργανώσαμε την επίσκεψη στο μουσείο της Βραυρώνας, ενός από τα ομορφότερα μουσεία της Αττικής και περιήγηση στον πέριξ χώρο.
Το μουσείο λειτούργησε για πρώτη φορά το 1970 και ανακαινίστηκε το 2009.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνος εκτίθενται με τη μορφή της μόνιμης συλλογής, ευρήματα που προέρχονται κυρίως από το γειτονικό ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, τον προϊστορικό οικισμό της Βραυρώνος, αλλά και επιλεγμένα ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή των Μεσογείων. Η έκθεση καλύπτει τις περιόδους από την Πρώιμη Χαλκοκρατία έως τη Ρωμαϊκή εποχή. Ανάμεσα στα εκθέματα, σημαντικότερο θεωρείται το σύνολο των γλυπτών από το ιερό της Αρτέμιδος.
Κύριος στόχος της έκθεσης είναι η προβολή των ευρημάτων του γειτονικού ιερού της Βραυρωνίας Αρτέμιδος (γλυπτά, ειδώλια, κεραμική, κοσμήματα κλπ.). Παράλληλα ωστόσο, εκτίθενται και μικρότερα σύνολα από τον προϊστορικό οικισμό της Βραυρώνος (κεραμική, εργαλεία και άλλα αντικείμενα καθημερινής χρήσης) και την ευρύτερη περιοχή των Μεσογείων (μυκηναϊκό νεκροταφείο Περατής, γεωμετρικό νεκροταφείο Μερέντας, Αναβύσσου).
Η έκθεση είναι δομημένη θεματικά (π.χ. Βραυρώνα: Αίθουσα γλυπτών, Αίθουσα Κεραμικής και Μικροτεχνίας, Αίθουσα Ειδωλίων) και κατά γεωγραφικές περιοχές (Αίθουσα Μερέντας: γλυπτά, ανάγλυφα και κεραμική, Αίθουσα Αναβύσσου: ευρήματα του γεωμετρικού νεκροταφείου, ευρήματα από την Περατή - μυκηναϊκό νεκροταφείο και τον προϊστορικό οικισμό της Βραυρώνος.

Οι θεές του τοκετού και των παιδιών
Εδώ λοιπόν στα ανατολικά παράλια της Αττικής, βρίσκεται ένα από τα αρχαιότερα και πιο σεβάσμια ιερά. Εδώ λατρεύονταν η Βραυρωνία Άρτεμις και η Ιφιγένεια, που ήταν προστάτιδες της γονιμότητας και της ευτοκίας των γυναικών.
Το ιερό βρίσκεται σε μια μικρή κοιλάδα που απλώνεται ανάμεσα από χαμηλούς λόφους και τη θάλασσα η οποία εισχωρεί ανάμεσά τους δημιουργώντας ένα βαθύ φυσικό λιμάνι. Ο Ερασίνος, ένας χείμαρρος που ακόμα και σήμερα την διαρρέει, απειλούσε πάντα το ιερό με τις πλημμύρες του.
Στο χώρο του ιερού σώζονται αναστηλωμένα τμήματα από μια στοά, τα ερείπια του ναού, καθώς και άλλα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα. Στο μουσείο, που είναι ένα από τα πιο σημαντικά της Αττικής, υπάρχουν ευρήματα της Βραυρώνας και άλλων οικισμών και νεκροταφείων της Αττικής όπως από το Πόρτο Ράφτη, τη Μερέντα, την Περατή και την Ανάβυσσο.

Προϊστορία και μύθοι
Η περιοχή της Βραυρώνας κατοικήθηκε για πρώτη φορά γύρω στο 3500π.Χ., δηλαδή στην ύστερη Νεολιθική Εποχή, όπως προδίδουν τα κομμάτια από σπασμένα αγγεία (όστρακα), που βρέθηκαν στο μυχό του κόλπου.
Στην Εποχή του Χαλκού που ακολουθεί, χτίζεται στην κορυφή του λόφου Χαμολιά, μια σημαντική οχυρωμένη ακρόπολη, και στα τέλη της, γύρω στο 1200π.Χ., χρονολογείται το μυκηναϊκό νεκροταφείο στους πρόποδες του ίδιου λόφου (ανατολικά του μουσείου).  Εκτός από αγγεία και όπλα, ανάμεσα στα κτερίσματα των τάφων βρέθηκαν και μικρά γυναικεία ειδώλια (πήλινα αγαλματίδια) που μαρτυρούν τη λατρεία κάποιας γυναικείας θεότητας της φύσεως, θεάς της γονιμότητας, της βλάστησης και της καρποφορίας. Αυτή είναι η παλαιότερη λατρεία στην περιοχή, που συνδυάστηκε αργότερα με τη λατρεία της Αρτέμιδος που ήταν και αυτή προστάτης της φύσεως, των αγρίων ζώων, των καρπών και των γυναικών στα οικιακά τους έργα, κυρίως όμως την ώρα του τοκετού.
Τη λατρεία αυτή λέγεται ότι την έφερε η Ιφιγένεια μαζί με τον Ορέστη τον αδερφό της, από τη χώρα των Ταύρων (Κριμαία) όπου ήταν ιέρεια στο ναό της Αρτέμιδος. Η θεά είχε σώσει την Ιφιγένεια αρπάζοντας την από την πυρά που τη θυσίαζε ο πατέρας της Αγαμέμνονας στην Αυλίδα.
Το μύθο που αναπτύχθηκε στην τραγωδία, "Ιφιγένεια εν Ταύροις" του Ευριπίδη, αναφέρει και ο Παυσανίας, λέγοντας τα εξής:
"Σε κάποια απόσταση από το Μαραθώνα βρίσκεται η Βραυρώνα στην οποία λένε πως αποβιβάστηκε η Ιφιγένεια η κόρη του Αγαμέμνονα, η οποία είχε ξεφύγει από τη χώρα των Ταύρων φέρνοντας μαζί της το άγαλμα της Αρτέμιδος. Η Ιφιγένεια άφησε το άγαλμα εδώ και πήγε κατόπιν στην Αθήνα και στο ΄Αργος. Ένα αρχαίο ξόανο (ξύλινο άγαλμα) της Αρτέμιδος υπάρχει ακόμα εδώ". Ένα ξύλινο άγαλμα αναφέρεται επίσης ότι μετέφεραν οι Πέρσες από εδώ στα Σούσα. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι η Ιφιγένεια, όχι μόνο έφερε στη Βραυρώνα τη λατρεία της Αρτέμιδος, αλλά ότι έμεινε εδώ μέχρι το θάνατό της.
Πράγματι, στο βράχο πάνω από το ναό βρέθηκε μια εσοχή, μέσα και έξω στην οποία υπήρχαν στάχτες, κτερίσματα (αφιερώματα) και μικρά κτίσματα που πρόδιδαν ταφικό μνημείο. Οι Έλληνες των Κλασικών χρόνων το ονόμαζαν "κενήριον", πίστευαν ότι ανήκε στην Ιφιγένεια και τελούσαν θυσίες και άλλες λατρευτικές τελετές προς τιμήν της.

Ιστορία
Η ιστορία του ιερού αρχίζει γύρω στα τέλη του 8ου αι. π.Χ. Τον 7ο και 6ο θα πρέπει να υπήρχε κάποιος περίβολος και ίσως μικρός ναός. Τη μεγαλύτερη ακτινοβολία του τη γνώρισε στα Κλασικά χρόνια, εποχή στην οποία ανήκουν και τα περισσότερα κτίρια. Την εποχή αυτή η Άρτεμις λατρεύτηκε με την επωνυμία "Κουροτρόφος", δηλαδή θεά προστάτιδα των νεογέννητων παιδιών. Οι γυναίκες της έταζαν το παιδί που θα γεννούσαν και της αφιέρωναν τα ενδύματά τους σε αναγνώριση της προστασίας της, όταν ο τοκετός ήταν καλός. Αντίθετα, όταν οι γυναίκες πέθαιναν στον τοκετό, τα ενδύματά τους γίνονταν προσφορά στην Ιφιγένεια, που λόγω του θανάτου και του ενταφιασμού της σε αυτό το μέρος, λατρευόταν ως χθόνια θεά (του Κάτω Κόσμου).
Τη λατρεία της Βραυρωνίας Αρτέμιδος στήριξαν και ενθάρρυναν μεγάλοι πολιτικοί που κατάγονταν από εκεί, όπως ο Πεισίστρατος, ο Μιλτιάδης και ο Κίμων. Η σημασία αυτής της λατρείας τον 5ο αι. προκύπτει και από το ιερό που χτίστηκε πάνω στην Ακρόπολη, αφιερωμένο στη Βραυρώνια Άρτεμη, που ήταν "μετόχι", όπως θα λέγαμε σήμερα, του μεγάλου ιερού της Βραυρώνας.
Η ιστορία του ιερού και η λατρεία στη Βραυρώνα σταματούν τον 3ο αι. π.Χ., όταν η περιοχή εγκαταλείπεται, επειδή το ποτάμι, με τις πλημμύρες, δημιούργησε προσχώσεις και νέες πλημμύρες που δεν μπορούσαν πια να αντιμετωπιστούν. Η ιερότητα της περιοχής όμως παραμένει στις μνήμες των ανθρώπων, αφού 800 χρόνια αργότερα χτίζεται μια εκκλησία, παλαιοχριστιανική βασιλική, στους πρόποδες του λόφου δίπλα στο δρόμο, 500 περίπου μέτρα πριν φθάσουμε στο ιερό.

Τα κτίρια του ιερού
Η κύρια είσοδος ήταν όπως και σήμερα στη δυτική πλευρά του ιερού, στο δρόμο που ερχόταν από την Αθήνα. Προσπερνώντας τη γέφυρα των Κλασικών χρόνων, μια από τις καλύτερα διατηρημένες κλασικές γέφυρες, και την ιερή πηγή, στοιχείο απαραίτητο σε κάθε λατρεία, βλέπουμε στα αριστερά μας αναστηλωμένο ένα τμήμα της δωρικής στοάς.
Το κτίριο αυτό που χτίστηκε το 420π.Χ. και έμεινε μισοτελειωμένο, δίνει τον ξεχωριστό χαρακτήρα στο ιερό. Η στοά σε σχήμα "Π" (43x27 περίπου μέτρα), δημιουργεί μια τετράγωνη εσωτερική αυλή. Το κτίριο αυτό διέθετε εννέα δωμάτια με θέσεις για έντεκα κρεβάτια το καθένα, καθώς και επτά μαρμάρινα τραπέζια.
Σε αυτή τη στοά βρέθηκαν και τα περισσότερα αγάλματα "άρκτων" δηλαδή μικρών κοριτσιών - υπηρετριών του ιερού που βρίσκονται στο μουσείο, οι βάσεις τους όμως έχουν μείνει επί τόπου. Ήταν προφανώς αναθήματα των οικογενειών που τα παιδιά τους είχαν μεγαλώσει και φύγει από το ιερό.
Στην επιγραφή των επισκευών των κτιρίων του ιερού αναφέρεται έναν "Παρθενών". Πιθανότατα ήταν η ίδια η στοά που φιλοξενούσε τις μικρές παρθένες.

Ο ναός
Ο ναός που ήταν αφιερωμένος στην Άρτεμη σώζεται μόνο μέχρι την κρηπίδα του, δηλαδή το επίπεδο τμήμα όπου ακουμπούσαν οι κίονες. Χτισμένος στο υψηλότερο σημείο για να δεσπόζει στο χώρο, με διαστάσεις 19x10 μ. και κίονες δωρικού ρυθμού. Ένα ανάλημμα συγκρατούσε τα χώματα και δημιουργούσε πλάτωμα στο ανατολικό μέρος του ναού όπου βρισκόταν ο βωμός, γύρω από τον οποίο συγκεντρώνονταν οι πιστοί για να τελέσουν τις θυσίες.
Εξωτερικά δεν γνωρίζουμε πως ήταν διακοσμημένος ο ναός, ένα κεφάλι κατσίκας που βρίσκεται στο μουσείο ίσως ανήκει σε κάποιο αέτωμά του. Τίποτε δεν γνωρίζουμε επίσης για το λατρευτικό άγαλμα της θεάς.

Τα Βραυρώνια
Όπως σε κάθε μεγάλο ιερό αρχαιότητας, έτσι και εδώ γίνονταν τελετές και διάφορες άλλες εορταστικές εκδηλώσεις κάθε χρόνο και μεγαλύτερες κάθε τέσσερα χρόνια. Τα Βραυρώνια, όπως ονομάζονταν, περιλάμβαναν μουσικούς αγώνες, απαγγελίες ποιημάτων του Ομήρου και διάφορα αθλητικά αγωνίσματα. Στα Μεγάλα Βραυρώνεια η πομπή ξεκινούσε από το ιερό της Ακρόπολης και κατέληγε στο παραθαλάσσιο αυτό ιερό, ενώ οι ετήσιες γιορτές είχαν τοπικό χαρακτήρα.
Τα ανάγλυφα που έχουν βρεθεί στο ιερό και φυλάγονται στο μουσείο, φανερώνουν δύο από τις κύριες λατρευτικές εκδηλώσεις προς τιμήν της θεάς, τη θυσία και την αρκτεία. Η θυσία συνήθως γινόταν με ταύρο, ζώο σχετικό με το επίθετο της θεάς ως Ταυροπόλου. Στα πλαίσια της γιορτής, γύρω από το βωμό γινόταν και το "ιερό κυνηγέσιο", μια θεατρική παράσταση που είχε ως θέμα ένα μυθικό κυνήγι της Αρτέμιδος, όπως δείχνουν οι παραστάσεις στους μελανόμορφους κρατηρίσκους που εκτίθενται στο μουσείο.

Η αρκτεία
Μια ιδιότυπη διαδικασία της λατρείας της Αρτέμιδος που τη χαρακτηριστικότερη μορφή της τη συναντάμε στη Βραυρώνα, ήταν η Αρκτεία. Η ονομασία προέρχεται από τη λέξη άρκτος (αρκούδα) που ήταν το αγαπημένο ζώο της θεάς.
Ο ύστερος, αιτιολογικός, μύθος αναφέρει πως κάποτε υπήρχε στο ιερό μια ήμερη αρκούδα που τη σκότωσαν δύο αδέλφια, γιατί πάνω στο παιχνίδι γρατσούνισε και πλήγωσε τη μικρή τους αδελφή. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος και για εξευμενισμό της θεάς, μικρά κορίτσια διέμεναν στο ιερό υπηρετώντας την Άρτεμη.
Στην ουσία όμως η αρκτεία ήταν μια θητεία στο ιερό μικρών κοριτσιών 5-10 ετών, που οι γονείς τους τα είχαν τάξει στη θεά πριν ή κατά τον τοκετό.
Κατά τη διάρκεια της αρκτείας, τα κοριτσάκια ζούσαν μέσα στο τέμενος και στις μεγάλες γιορτές συμμετείχαν στους λατρευτικούς χορούς γύρω από το βωμό, κρατώντας αναμμένους πυρσούς όπως δείχνουν παραστάσεις σε αγγεία του 6ου και 5ου αιώνα. Με τον τρόπο αυτό οι αρχαίοι πίστευαν ότι εξευμενίζεται η θεά από την κακή συμπεριφορά των μεγάλων και εξασφαλίζεται η ευκαρπία της γης και η ευγονία των γυναικών. Στο ιερό λατρευόταν επίσης η Λητώ, μητέρα της Αρτέμιδος, ο Απόλλων και ο Διόνυσος.

Λίγα λόγια για τα εκτιθέμενα ευρήματα.
Στον προθάλαμο του μουσείου παρουσιάζεται η ιστορία των ανασκαφικών ερευνών στον χώρο του ιερού με τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες στις οποίες εικονίζονται, μεταξύ άλλων, ο Βασίλης Πετράκος νεαρός και η Όλγα Τζάκου - Αλεξανδρή. Πριν φτάσετε πάντως στα διάσημα παιδικά αγάλματα -τα Highlightτου μουσείου-, να προσέξτε στην πρώτη αίθουσα την ωραία συλλογή από σφραγιδόλιθους, δακτυλιόλιθους και σκαραβαίους από στεατίτη, ήλεκτρο, αχάτη και άλλους ημιπολύτιμους λίθους.
Αυτό βέβαια που θα μας κερδίσει είναι τα αγάλματα με τις μικρές άρκτους, τα μαρμάρινα κορίτσια (4ος αι. π.Χ.) με το αθώο βλέμμα που υπερυψωμένα στέκουν στο μεγάλο βάθρο τους.
Υπάρχει το κοριτσάκι (320π.Χ.) με τον πολύπτυχο χιτώνα ζωσμένο ψηλά και το ιμάτιο που συγκρατεί με το αριστερό της χέρι, και με ένα λαγουδάκι που φωλιάζει στο δεξί του χέρι. Δίπλα του, το γυμνό αγόρι, που κρατάει ένα πτηνό και στο άλλο χέρι τόπι, ενώ ένα ψηλό κορίτσι (300-275π.Χ.), στέκει αγέρωχο και συνάμα μελαγχολικό στο τέλος της πομπής .
Στην αίθουσα 2 ως την 4 η θεά προβάλλεται ως Πότνια Θηρών και Κυνηγέτιδα, Δαδοφόρος - Εκάτη, θεά της Γονιμότητας, Κουροτρόφος και Προστάτιδα των παιδιών, κι άλλοτε των γυναικών, του γάμου και της χειροτεχνίας. Σε όλους της τους ρόλους, όπως δείχνει και η ομάδα ειδωλίων των αρχών του 5ου αι. π.Χ. απεικονίζει την Άρτεμη να κρατά στην αγκαλιά της ένα μικρό κορίτσι. Προστάτιδα άλλωστε των κοριτσιών από την παιδική τους ηλικία ως την εφηβεία, εκείνα πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους και παράλληλα εκπαιδεύονταν για τον έγγαμο βίο.
Παρατηρείστε τα σφαιρικά προσωπάκια με τα πλούσια βοστρυχωτά μαλλιά και σε άλλα αγαλματάκια τις λεπτοδουλεμένες κοτσίδες στις χωρίστρες (τέλη του 4ου αι. π.Χ.).
Μαζί με μέλη παιδικών αγαλμάτων, με σύμβολα παιχνίδια (τόπι, πάπια, αυγό κ.ά.) δηλώνουν μαζί με τα κορίτσια και τα αγόρια ότι η Βραυρωνική Αρτεμις ήταν και θεά του τοκετού.

Τα μυστικά των γυναικών
Στην αίθουσα 4 ξετυλίγεται ο κόσμος της γυναίκας. Πυξίδες, αρωματοδοχεία, κοσμήματα, μικρά και μεγάλα, αφιερώματα όλα στην Αρτέμιδα Βραυρωνία. Εδώ παρουσιάζονται και τα σπάνια ξύλινα αναθήματα που σε κάνουν να αναρωτιέσαι πώς διασώθηκαν σε τόση υγρασία (ας είναι καλά τα εδαφολογικά μυστικά της περιοχής), ωραία πινάκια και λύχνοι. Αλλά και αγγεία που χρησιμοποιούσαν κυρίως στα συμπόσια, μια από τις πιο ευχάριστες δραστηριότητες των πιο ευκατάστατων. Τελούνταν στον ανδρώνα που ήταν ο βασικός χώρος ψυχαγωγίας κάθε σπιτιού, και έπαιρναν μέρος μόνο άνδρες ξαπλωμένοι σε ανάκλιντρα.
Στην αίθουσα 5, μέσα από παλιά και νέα ευρήματα παρουσιάζεται η διαχρονική κατοίκηση και η οργάνωση όμορων με τη Βραυρώνα δήμων της Μεσογαίας. Τα πήλινα ομοιώματα ροδιών, η πυξίδα με πώμα τα τρία ομοιώματα αλόγων στη λαβή, του 8ου αι. π.Χ., ξεχωρίζουν όπως το τριποδικό υποκρατήριο, οι κάνθαροι, το κολιέ με τις χάνδρες από υαλόμαζα, όλα από την Ανάβυσσο, από το νεκροταφείο στη θέση Άγιος Παντελεήμονας, που είναι από τα σημαντικότερα στην Αττική με διάρκεια χρήσης από τη μυκηναϊκή ως την αρχαϊκή περίοδο. Δίπλα, η τεράστια επιτύμβια στήλη από το Πόρτο Ράφτη (410-400π.Χ.) και ύστερα πήλινα, μικρά και μεγάλα αγγεία από το νεκροταφείο της Περατής που χωρίζει το λιμάνι του Πόρτο Ράφτη από τον όρμο της Βραυρώνας. Να προσέξουμε τις λεπτομέρειες του μικρού στιπτήρα , και την μαρμάρινη πλάκα από τη Μερέντα που απεικονίζει το μύθο της αρπαγής των όπλων του ομηρικού ήρωα Φιλοκτήτη, μαζί με τις μορφές του Οδυσσέα και του Διομήδη,

Αρκετά Αθηναικά νομίσματα.
Και βέβαια στη σφυρήλατη Αρτέμιδα που στέκει υπερήφανη σε ειδική προθήκη, την ανάγλυφη στήλη από τη Μερέντα Αττικής που είχε κλαπεί από αρχαιοκάπηλους και τώρα παρουσιάζεται ενωμένη στους επισκέπτες και φυσικά την άφιξη της Ιφιγένειας στη Βραυρώνα με τον Δία καθιστό, τη Λητώ με σκήπτρο και τον Απόλλωνα με την Άρτεμη σε έντονη κίνηση.


Πόρτο Ράφτη, 20/05/2012
Δημοτική Κίνηση
«ΔΥΝΑΜΗ ΕΛΠΙΔΑΣ»
www.dynami-elpidas.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου