Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Ισπανία έχασε μεγάλο μέρος της υπερπόντιας αυτοκρατορίας της. Μετά την ήττα του 1898, παραχώρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες σημαντικές κτήσεις της και το επόμενο έτος πούλησε στη Γερμανία τις υπόλοιπες αποικιακές της κτήσεις στον Ειρηνικό.
Δεκαετίες αργότερα, μια λεπτομέρεια στις παλιές συνθήκες γέννησε ένα εντυπωσιακό ερώτημα: μήπως τέσσερις μικρές νησίδες είχαν μείνει έξω από τις συμφωνίες; Η ιστορία έφτασε μέχρι το ισπανικό Κοινοβούλιο, αλλά η απάντηση δεν ήταν αυτή που υπονοούσε ο μύθος.
Η ήττα του 1898 και το τέλος μιας αποικιακής εποχής
Ο Ισπανοαμερικανικός Πόλεμος του 1898 αποτέλεσε καθοριστικό σημείο για την ισπανική παρουσία στο εξωτερικό. Με τη Συνθήκη των Παρισίων, που υπογράφηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1898, η Ισπανία παραχώρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το Πουέρτο Ρίκο και το Γκουάμ, ενώ συμφώνησε να μεταβιβάσει τις Φιλιππίνες έναντι 20 εκατομμυρίων δολαρίων. Η Κούβα αποδεσμεύτηκε από την ισπανική κυριαρχία.
Η Ισπανία δεν μπορούσε πλέον να διατηρήσει την προηγούμενη παρουσία της στον Ειρηνικό. Το 1899 συμφώνησε με τη Γερμανία την πώληση των υπόλοιπων κτήσεών της στην περιοχή, μεταξύ των οποίων οι Καρολίνες, οι Μαριάνες —με εξαίρεση το Γκουάμ— και τα Παλάου.
Οι τέσσερις νησίδες που προκάλεσαν το ερώτημα
Το 1948, ο Ισπανός ερευνητής Emilio Pastor, μελετώντας τα σχετικά έγγραφα, υποστήριξε ότι τέσσερις μικρές περιοχές του Ειρηνικού δεν είχαν κατονομαστεί ρητά στη συμφωνία του 1899. Επρόκειτο για τις Güedes, Coroa, Pescadores και Ocea.
Η θεωρία αυτή οδήγησε στην ιδέα ότι η Ισπανία ίσως διατηρούσε ακόμη κυριαρχικά δικαιώματα σε αυτές τις απομακρυσμένες περιοχές. Ο Pastor παρουσίασε την άποψή του στο βιβλίο «Territorios de soberanía española en Oceanía» και το ζήτημα έφτασε μέχρι το υπουργικό συμβούλιο της εποχής, το 1949.
Η υπόθεση παρέμεινε για χρόνια σχετικά άγνωστη. Όταν επανήλθε στη δημόσια συζήτηση, δημιουργήθηκαν δημοσιεύματα για μια υποτιθέμενη «ισπανική Μικρονησία» — μια τελευταία, σχεδόν ξεχασμένη παρουσία της Ισπανίας στον Ειρηνικό.
Τι ισχύει σήμερα για τις τέσσερις περιοχές
Οι ονομασίες που χρησιμοποιήθηκαν στην παλιά θεωρία αντιστοιχούν σε περιοχές με διαφορετική σημερινή κατάσταση:
- Güedes: αντιστοιχεί στην ατόλη Mapia, η οποία ανήκει στην Ινδονησία.
- Coroa: αντιστοιχεί στην ατόλη Rongerik, που ανήκει στις Νήσους Μάρσαλ.
- Pescadores: αντιστοιχεί στην ατόλη Kapingamarangi, η οποία αποτελεί μέρος των Ομόσπονδων Πολιτειών της Μικρονησίας.
- Ocea: συνδέεται με τον σχηματισμό Matador, ο οποίος αναφέρεται στις ιστορικές πηγές ως βυθισμένος.
Επομένως, δεν πρόκειται για τέσσερα εδάφη που σήμερα διοικούνται από την Ισπανία. Η θεωρία αφορούσε το αν είχαν μεταβιβαστεί νομικά με τις συμφωνίες του τέλους του 19ου αιώνα.
Η απάντηση του 2014 και το τέλος της θεωρίας
Το 2014, το ζήτημα τέθηκε στο ισπανικό Κοινοβούλιο. Η απάντηση της κυβέρνησης, η οποία δημοσιεύθηκε στο επίσημο δελτίο των Κοινοβουλευτικών Σωμάτων τον Απρίλιο εκείνης της χρονιάς, απέρριψε την πιθανότητα να διατηρεί η Ισπανία κυριαρχία σε νησιά του Ειρηνικού.
Το επιχείρημα ήταν ότι η συμφωνία με τη Γερμανία δεν βασιζόταν σε έναν αναλυτικό κατάλογο κάθε νησίδας, αλλά αφορούσε το σύνολο των ισπανικών κτήσεων στον Ειρηνικό. Κατά την επίσημη ερμηνεία, η απουσία συγκεκριμένων ονομασιών από το κείμενο δεν σήμαινε ότι οι περιοχές εξαιρούνταν από τη μεταβίβαση.
Η ιστορία των τεσσάρων νησίδων δεν αποδεικνύει, λοιπόν, ότι η Ισπανία ξέχασε να πουλήσει εδάφη και διατήρησε κρυφά αποικίες. Δείχνει πώς μια ερμηνεία ιστορικών εγγράφων μπορεί να δημιουργήσει μια θεωρία που επιβιώνει για δεκαετίες, ακόμη κι όταν οι επίσημες αρχές έχουν απορρίψει τη νομική της βάση.
Πώς γεννιούνται οι ιστορικοί μύθοι
Η υπόθεση της «ισπανικής Μικρονησίας» συνδυάζει πραγματικά ιστορικά γεγονότα, απομακρυσμένες γεωγραφικές περιοχές και μια διαφωνία για την ερμηνεία παλιών συνθηκών. Αυτά τα στοιχεία την κάνουν ελκυστική ως αφήγηση, αλλά δεν αρκούν για να τεκμηριώσουν μια σύγχρονη εδαφική διεκδίκηση.
Η διάκριση ανάμεσα σε όσα αναφέρουν οι ιστορικές πηγές και σε όσα τελικά αποδέχονται οι επίσημες συμφωνίες είναι απαραίτητη. Στην προκειμένη περίπτωση, οι τέσσερις νησίδες δεν αποτελούν ξεχασμένα ισπανικά εδάφη· αποτελούν το επίκεντρο μιας ιστορικής θεωρίας που εξετάστηκε και απορρίφθηκε από την ισπανική κυβέρνηση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου