Η παρέμβαση του πρωθυπουργού στον ΟΗΕ
Στις 29 Οκτωβρίου 2026, ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε σε συνεδρίαση υψηλού επιπέδου του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας και είχε ως θέμα τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Κατά την παρέμβασή του, παρουσίασε χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου και υποστήριξε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης αγνοεί τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές της Τουρκίας και της Λιβύης.
Χαρακτήρισε το μνημόνιο παράνομο και αυθαίρετο, υποστηρίζοντας ότι αντιβαίνει στις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Τόνισε επίσης ότι τα νησιά δεν μπορούν να αγνοούνται κατά τη χάραξη θαλάσσιων ζωνών και ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγράφονται με την αποτύπωση αυθαίρετων γραμμών σε έναν χάρτη.
Τι είναι το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Το μνημόνιο υπογράφηκε το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης. Αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών στην Ανατολική Μεσόγειο και χαράσσει μια γραμμή μεταξύ των δύο χωρών, την οποία η Ελλάδα θεωρεί ότι παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδιαίτερα της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κάσου.
Η ελληνική θέση είναι ότι η οριοθέτηση αυτή δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε βάρος της Ελλάδας και ότι παραβιάζει τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Η Τουρκία, από την πλευρά της, υπερασπίζεται τη συμφωνία και τη δική της ερμηνεία για τα δικαιώματα των ακτών και των θαλάσσιων ζωνών στην περιοχή.
Γιατί η Ελλάδα επικαλείται τα νησιά
Στην παρέμβασή του, ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι τα ελληνικά νησιά δεν είναι ακατοίκητοι βράχοι, αλλά τόποι με μόνιμο πληθυσμό, οικονομική δραστηριότητα και μακρά ιστορία. Ειδική αναφορά έκανε στην Κρήτη, στη Ρόδο, στην Κάρπαθο και στην Κάσο.
Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα νησιά, με ορισμένες εξαιρέσεις, μπορούν να έχουν χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη. Η ακριβής οριοθέτηση μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, ωστόσο, μπορεί να απαιτεί συμφωνία ή άλλη διαδικασία ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
Ο Μητσοτάκης χρησιμοποίησε ένα υποθετικό παράδειγμα: εάν η Ελλάδα και η Τυνησία επιχειρούσαν να οριοθετήσουν τις θαλάσσιες ζώνες τους σαν να μην υπήρχαν η Σικελία και η Μάλτα, θα ήταν δύσκολο να θεωρηθεί ότι τα δικαιώματα της Ιταλίας και της Μάλτας δεν επηρεάζονται. Με αυτό το παράδειγμα επιχείρησε να εξηγήσει γιατί, κατά την ελληνική θέση, δεν μπορεί να αγνοείται η γεωγραφία των νησιών της περιοχής.
Η πρόσφατη εξέλιξη στη Λιβύη
Το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο μετά την έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026. Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε την εξέλιξη, υποστηρίζοντας ότι η έγκριση από ένα κοινοβουλευτικό όργανο δεν αλλάζει τη νομική θέση της συμφωνίας ούτε μπορεί να αναιρέσει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης εκφράσει την αντίθεσή της στο μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι δεν συνάδει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε βάρος τρίτων κρατών.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η διαφορά αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και συνδέεται με ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων, αξιοποίησης θαλάσσιων πόρων και περιφερειακής σταθερότητας. Επηρεάζει επίσης το διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο συζητούνται ενεργειακές και άλλες υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της μέσω διπλωματικών επαφών και συμφωνιών οριοθέτησης με γειτονικές χώρες, όπως η συμφωνία με την Αίγυπτο το 2020. Παράλληλα, δηλώνει ότι παραμένει ανοιχτή σε διάλογο με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Η παρουσίαση του χάρτη στον ΟΗΕ αποτελεί μέρος αυτής της διπλωματικής προσπάθειας. Δεν επιλύει από μόνη της τη διαφορά, αλλά επιδιώκει να αναδείξει την ελληνική επιχειρηματολογία σε ένα διεθνές φόρουμ που ασχολείται με την ειρήνη και την ασφάλεια.
Η διαφορά παραμένει ανοιχτή
Η αντιπαράθεση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αφορά μόνο τη γραμμή που εμφανίζεται σε έναν χάρτη. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι κανόνες για τις θαλάσσιες ζώνες, τα δικαιώματα των νησιών και τη σχέση μεταξύ διμερών συμφωνιών και δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι το μνημόνιο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Η διαφορά, όμως, δεν έχει επιλυθεί με μια κοινά αποδεκτή οριοθέτηση ή με τελική διεθνή δικαστική απόφαση. Για αυτό, οι επόμενες διπλωματικές κινήσεις και οι εξελίξεις στις σχέσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Λιβύης θα εξακολουθήσουν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ανατολική Μεσόγειο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου