Το 1919, η Ρόδος βρισκόταν υπό ιταλική κατοχή και οι εξελίξεις μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έφερναν νέες στρατιωτικές μετακινήσεις στην ανατολική Μεσόγειο. Ανάμεσα στις λιγότερο γνωστές ιστορίες εκείνης της περιόδου βρίσκεται η παρουσία Αφρικανών στρατιωτών, γνωστών ως Ασκάρι. Ποιοι ήταν και πώς συνδέθηκαν με το νησί;
Ποιοι ήταν οι Ασκάρι
Η λέξη «Ασκάρι» προέρχεται από την αραβική λέξη ʿaskarī, που σημαίνει στρατιώτης. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για ντόπιους στρατιώτες που υπηρετούσαν σε ευρωπαϊκούς αποικιακούς στρατούς στην Αφρική.
Η Ιταλία στρατολόγησε τέτοιους στρατιώτες κυρίως στην Ερυθραία και αργότερα στη Σομαλία και σε άλλες αφρικανικές κτήσεις της. Υπηρετούσαν υπό Ιταλούς αξιωματικούς και συμμετείχαν σε πολεμικές επιχειρήσεις, φρουρές και αποστολές ασφάλειας. Δεν αποτελούσαν ενιαία εθνική ομάδα: η καταγωγή τους εξαρτιόταν από την περιοχή στρατολόγησης και τη μονάδα στην οποία ανήκαν.
Η Ιταλία, η Ερυθραία και η ανατολική Μεσόγειος
Η παρουσία των Ασκάρι στη Ρόδο πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της ιταλικής επέκτασης. Η Ιταλία κατέλαβε τα Δωδεκάνησα το 1912, κατά τη διάρκεια του ιταλοτουρκικού πολέμου, ενώ παράλληλα διατηρούσε αποικιακές στρατιωτικές δυνάμεις στην Αφρική.
Υπάρχει φωτογραφικό τεκμήριο που έχει αποδοθεί σε Ερυθραίους Ασκάρι στο λιμάνι της Ρόδου, με χρονολόγηση 1912–1913. Η φωτογραφία προέρχεται από συλλογή του Museo Storico Italiano della Guerra στο Rovereto. Η ταυτοποίηση της τοποθεσίας στηρίζεται στην εικόνα του λιμανιού και στον φάρο του Αγίου Νικολάου, αλλά χρειάζεται οριστική επιβεβαίωση από το πρωτότυπο αρχειακό μητρώο.
Αν η χρονολόγηση και η τοποθεσία επιβεβαιωθούν, η παρουσία των Ασκάρι στη Ρόδο θα προηγείται κατά αρκετά χρόνια από την ιστορία που συνδέεται με το 1919.
Γιατί βρέθηκαν στη Ρόδο το 1919;
Μετά τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιταλία επιδίωκε να ενισχύσει τη θέση της στην ανατολική Μεσόγειο και να προωθήσει τις εδαφικές της διεκδικήσεις. Σύμφωνα με την αφήγηση του Γεωργίου Θ. Γεωργιάδη στο βιβλίο «Το Αιματηρόν Πάσχα του 1919», που εκδόθηκε το 1945, Ιταλοί μετέφεραν Ασκάρι από την Ερυθραία στη Μικρά Ασία, αλλά στη συνέχεια αναγκάστηκαν να αποσύρουν τις δυνάμεις τους έπειτα από αντιδράσεις άλλων συμμαχικών δυνάμεων.
Η ίδια αφήγηση αναφέρει ότι οι στρατιώτες μεταφέρθηκαν στη Ρόδο αντί να επιστρέψουν στην Αφρική. Η Ρόδος, που βρισκόταν ήδη υπό ιταλικό έλεγχο, λειτουργούσε ως σημαντικό σημείο στρατιωτικής παρουσίας και μετακινήσεων στην περιοχή.
Η συγκεκριμένη διαδρομή και οι λεπτομέρειες της μεταφοράς χρειάζονται περαιτέρω διασταύρωση με στρατιωτικά αρχεία. Η μεταγενέστερη μαρτυρία αποτελεί σημαντική πηγή, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να απαντήσει σε κάθε επιμέρους ερώτημα.
Η μαρτυρία για τη γρίπη και τις συνέπειες
Στο ίδιο βιβλίο, ο Γεωργιάδης συνδέει την άφιξη των Ασκάρι με τη μετάδοση γρίπης στη Ρόδο και στα υπόλοιπα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα. Η μαρτυρία εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της πανδημίας γρίπης του 1918–1919, που προκάλεσε σοβαρές απώλειες σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Ο συγγραφέας αναφέρεται επίσης στις δυσκολίες των κατοίκων, στην έλλειψη επαρκούς περίθαλψης και σε επιτάξεις ζώων για τη διατροφή των στρατιωτών. Οι περιγραφές αυτές πρέπει να αποδίδονται στον ίδιο και να εξετάζονται σε συνδυασμό με άλλες ιστορικές πηγές, ώστε να διαχωριστούν τα καταγεγραμμένα περιστατικά από τις ερμηνείες της εποχής.
Δεν είναι ασφαλές να αποδοθεί η επιδημία αποκλειστικά στους Ασκάρι χωρίς ανεξάρτητα επιδημιολογικά ή αρχειακά στοιχεία. Η παρουσία ασθενών στρατιωτών και η εξάπλωση μιας λοιμώδους νόσου αποτελούν διαφορετικά ζητήματα από την τεκμηρίωση της ακριβούς προέλευσης και της διαδρομής μετάδοσής της.
Μια ιστορία που συνδέει τη Ρόδο με την αποικιακή εποχή
Η παρουσία των Ασκάρι υπενθυμίζει ότι η ιστορία της Ρόδου στις αρχές του 20ού αιώνα δεν περιορίζεται στις σχέσεις Ιταλών και ντόπιων κατοίκων. Το νησί συνδεόταν με ένα ευρύτερο στρατιωτικό δίκτυο που εκτεινόταν από την Ερυθραία και τη Λιβύη έως τη Μικρά Ασία και την ανατολική Μεσόγειο.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η ιστορία χρειάζεται να εξεταστεί σε δύο διακριτά χρονικά σημεία: την πιθανή παρουσία Ασκάρι ήδη από το 1912–1913 και τη μαρτυρία για τη μεταφορά τους στη Ρόδο το 1919. Η σύγκριση φωτογραφικών συλλογών, στρατιωτικών αρχείων και τοπικών ιστορικών έργων μπορεί να βοηθήσει να αποσαφηνιστεί ποιοι στρατιώτες έφτασαν, πότε και υπό ποιες συνθήκες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου