Top 10: Τα πιο έξυπνα ζώα στον κόσμο

Χιμπαντζής στο φυσικό του περιβάλλον. Φωτογραφία: D.G. Kulakov, Wikimedia Commons, CC BY-SA.

Τα ζώα δεν επικοινωνούν, δεν μαθαίνουν και δεν λύνουν προβλήματα με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν οι άνθρωποι. Ορισμένα, όμως, μπορούν να χρησιμοποιούν εργαλεία, να θυμούνται σύνθετες πληροφορίες, να συνεργάζονται και να βρίσκουν λύσεις σε πρωτόγνωρες καταστάσεις. Ποια είναι, λοιπόν, δέκα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα νοημοσύνης στο ζωικό βασίλειο;

1. Χιμπαντζής — Ο επιδέξιος λύτης προβλημάτων

Οι χιμπαντζήδες χρησιμοποιούν κλαδιά για να συλλέγουν τροφή, πέτρες για να σπάνε καρπούς και διαφορετικά εργαλεία ανάλογα με την περίσταση. Μαθαίνουν παρατηρώντας άλλα μέλη της ομάδας τους και μεταδίδουν συμπεριφορές από γενιά σε γενιά. Η ικανότητά τους να προσαρμόζουν τις λύσεις τους σε νέες καταστάσεις αποτελεί ένα από τα πιο μελετημένα παραδείγματα ζωικής νοημοσύνης.

Ρινοδέλφινα στον ωκεανό. Φωτογραφία: Rick Berg, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

2. Δελφίνι — Ο ειδικός στην επικοινωνία

Τα δελφίνια ζουν σε σύνθετες κοινωνικές ομάδες και χρησιμοποιούν ένα πλούσιο σύστημα ήχων και σφυριγμάτων. Τα ρινοδέλφινα έχουν χαρακτηριστικά σφυρίγματα που λειτουργούν σαν ατομικά αναγνωριστικά σήματα, ενώ μελέτες έχουν δείξει ότι μπορούν να αναγνωρίζουν γνώριμους ήχους για πολλά χρόνια. Συνεργάζονται στο κυνήγι και μαθαίνουν σύνθετες συμπεριφορές.

Αφρικανικός ελέφαντας στην Τανζανία. Φωτογραφία: Gary M. Stolz, U.S. Fish and Wildlife Service, Wikimedia Commons.

3. Ελέφαντας — Η μνήμη και η κοινωνική νοημοσύνη

Οι ελέφαντες μπορούν να αναγνωρίζουν μέλη της οικογένειάς τους, να θυμούνται διαδρομές προς πηγές νερού και να συνεργάζονται για την επίτευξη ενός στόχου. Οι κοινωνικοί δεσμοί τους είναι ισχυροί και η συμπεριφορά τους περιλαμβάνει αντιδράσεις στην απώλεια άλλων ελεφάντων. Έχουν επίσης καταγραφεί περιπτώσεις χρήσης αντικειμένων για την επίλυση πρακτικών προβλημάτων.

Κοράκι στην Αλάσκα. Φωτογραφία: Lisa Hupp, U.S. Fish and Wildlife Service, Wikimedia Commons, δημόσιου τομέα.

4. Κοράκι — Ο σχεδιαστής του ζωικού βασιλείου

Τα κοράκια και τα συγγενικά τους είδη μπορούν να χρησιμοποιούν και να κατασκευάζουν εργαλεία, να λύνουν προβλήματα πολλών σταδίων και να αποθηκεύουν τροφή για αργότερα. Σε πειράματα, ορισμένα κορακοειδή έχουν επιδείξει ικανότητες αυτοελέγχου και σχεδιασμού που θυμίζουν εκείνες των μεγάλων πιθήκων. Η νοημοσύνη τους είναι αξιοσημείωτη παρά το σχετικά μικρό μέγεθος του εγκεφάλου τους.

Αφρικανικός γκρίζος παπαγάλος. Φωτογραφία: Wikimedia Commons, έλεγχος της σελίδας αρχείου για την ακριβή άδεια και αναφορά δημιουργού.

5. Αφρικανικός γκρίζος παπαγάλος — Περισσότερα από τη μίμηση

Ο αφρικανικός γκρίζος παπαγάλος μπορεί να μάθει να συνδέει λέξεις ή ήχους με αντικείμενα και έννοιες. Η μακρόχρονη έρευνα με τον γνωστό παπαγάλο Alex έδειξε ότι μπορούσε να αναγνωρίζει χρώματα, σχήματα και ποσότητες, πέρα από την απλή επανάληψη ανθρώπινης ομιλίας. Οι ικανότητες αυτές δείχνουν ότι η μάθηση και η επικοινωνία των πτηνών είναι πολύ πιο σύνθετες από όσο πιστεύαμε παλαιότερα.

Κοινό χταπόδι. Φωτογραφία: Lee Vilenski, Wikimedia Commons, έλεγχος της σελίδας αρχείου για την άδεια χρήσης.

6. Χταπόδι — Ο μοναχικός εφευρέτης

Το χταπόδι μπορεί να ανοίγει δοχεία, να περνά από στενά ανοίγματα και να εξερευνά αντικείμενα με εντυπωσιακή επιδεξιότητα. Έχουν καταγραφεί χταπόδια που μεταφέρουν κελύφη καρύδας ή άλλα αντικείμενα για να δημιουργήσουν καταφύγια. Το νευρικό του σύστημα είναι ιδιαίτερο, καθώς μεγάλο μέρος των νευρώνων βρίσκεται στα πλοκάμια, τα οποία διαθέτουν σημαντική αυτονομία στον έλεγχο των κινήσεων.

Ουρακοτάγκος. Φωτογραφία: Buchling, Wikimedia Commons, έλεγχος των όρων άδειας στη σελίδα αρχείου.

7. Ουρακοτάγκος — Η μάθηση μέσα από την παρατήρηση

Οι ουρακοτάγκοι χρησιμοποιούν εργαλεία, επιλέγουν υλικά για συγκεκριμένες εργασίες και μαθαίνουν παρατηρώντας άλλους. Οι πληθυσμοί τους παρουσιάζουν διαφορετικές συμπεριφορές, κάτι που υποδηλώνει ότι ορισμένες δεξιότητες μεταδίδονται κοινωνικά. Η ικανότητά τους να επιλύουν προβλήματα και να προσαρμόζονται σε μεταβαλλόμενες συνθήκες τούς κατατάσσει στα πιο γνωστά παραδείγματα ευφυΐας μεταξύ των πρωτευόντων.

Χοίρος. Φωτογραφία: lenarc, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

8. Χοίρος — Ένας γρήγορος μαθητής

Οι χοίροι μπορούν να μαθαίνουν διαδρομές, να θυμούνται λύσεις και να ανταποκρίνονται σε σύνθετες εργασίες. Σε πειράματα έχουν εκπαιδευτεί να χειρίζονται απλά χειριστήρια και να χρησιμοποιούν οπτικές πληροφορίες για να βρίσκουν τροφή. Διαθέτουν επίσης σύνθετες κοινωνικές συμπεριφορές και μπορούν να διακρίνουν γνώριμα άτομα από άγνωστα.

Σκύλος. Φωτογραφία: ContaDeletada2906, Wikimedia Commons, CC0.

9. Σκύλος — Ο ειδικός στην κατανόηση του ανθρώπου

Οι σκύλοι διαβάζουν ανθρώπινες χειρονομίες, ακολουθούν το βλέμμα και μπορούν να μάθουν πολλές λέξεις ή εντολές. Ορισμένοι εκπαιδευμένοι σκύλοι έχουν αποδειχθεί ικανοί να αναγνωρίζουν εκατοντάδες ονόματα αντικειμένων. Η ιδιαίτερη σχέση τους με τον άνθρωπο έχει ενισχύσει την ικανότητά τους να ερμηνεύουν κοινωνικά σήματα και να συνεργάζονται μαζί μας.

Καπουτσίνος πίθηκος. Φωτογραφία: ChloeCrease, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

10. Καπουτσίνος πίθηκος — Η ευρηματικότητα με απλά εργαλεία

Οι καπουτσίνοι χρησιμοποιούν πέτρες ως σφυριά για να σπάνε σκληρούς καρπούς και μπορούν να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους ανάλογα με το υλικό και την εργασία. Σε ορισμένους πληθυσμούς, η χρήση εργαλείων αποτελεί μέρος μιας μακρόχρονης κοινωνικά μεταδιδόμενης παράδοσης. Η ευφυΐα τους φαίνεται κυρίως στην πρακτική επίλυση προβλημάτων και στην προσαρμοστικότητα.

Υπάρχει τελικά ένα πιο έξυπνο ζώο;

Δεν υπάρχει μία κοινά αποδεκτή μέτρηση που να επιτρέπει στους επιστήμονες να κατατάξουν όλα τα ζώα σε μια ενιαία κλίμακα νοημοσύνης. Άλλο είδος ξεχωρίζει στη μνήμη, άλλο στη χρήση εργαλείων, άλλο στην επικοινωνία και άλλο στη συνεργασία.

Αυτό που αποκαλύπτει η έρευνα είναι ότι η νοημοσύνη έχει εξελιχθεί με διαφορετικούς τρόπους στο ζωικό βασίλειο. Και πολλές φορές, οι ικανότητες που μας εντυπωσιάζουν περισσότερο είναι εκείνες που δεν μοιάζουν καθόλου με τις ανθρώπινες.