Κτίρια που αφηγούνται την Ελλάδα: 8 ιστορίες αρχιτεκτονικής
Υπάρχουν κτίρια που δεν είναι απλώς όμορφα. Είναι κομμάτια της μνήμης μιας πόλης. Πίσω από τις προσόψεις τους κρύβονται εποχές οικονομικής ακμής, εμπορίου, πολιτισμού, διοίκησης, εκπαίδευσης και κοινωνικών αλλαγών.
Από ένα μεγαλοπρεπές δημαρχείο στη Σύρο και μια βενετσιάνικη Λότζια στο Ηράκλειο μέχρι ένα παλιό σχολείο στο Ναύπλιο και ένα θέατρο στην Πάτρα, οκτώ κτίρια μας θυμίζουν ότι η ελληνική ιστορία δεν βρίσκεται μόνο στα μνημεία της αρχαιότητας. Βρίσκεται και στους δρόμους των σύγχρονων πόλεων.
1. Το Δημαρχείο Ερμούπολης — Σύρος
Στην πλατεία Μιαούλη της Ερμούπολης δεσπόζει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά νεοκλασικά δημόσια κτίρια της Ελλάδας. Το Δημαρχείο σχεδιάστηκε από τον Ερνέστο Τσίλλερ και θεμελιώθηκε το 1876.
Η ανέγερσή του συνδέθηκε με την οικονομική και εμπορική ακμή της Ερμούπολης τον 19ο αιώνα. Η πόλη είχε εξελιχθεί σε σημαντικό εμπορικό και ναυτιλιακό κέντρο και επιθυμούσε ένα δημαρχιακό μέγαρο αντάξιο της θέσης της.
Το κτίριο χαρακτηρίζεται από τη μνημειακή του κλίμακα, τις συμμετρικές όψεις και τους τέσσερις γωνιακούς πύργους. Η κατασκευή του υπήρξε πολυδάπανη και προκάλεσε αντιδράσεις ήδη από την εποχή της ανέγερσης. Σήμερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τοπόσημα της Ερμούπολης.
Φωτογραφία: Wikimedia Commons — άδεια CC BY-SA.
2. Η Λότζια του Ηρακλείου — Κρήτη
Στην οδό 25ης Αυγούστου βρίσκεται ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κτίρια του ιστορικού Ηρακλείου. Η σημερινή Λότζια δημιουργήθηκε τον 17ο αιώνα, όταν ο Φραγκίσκος Μοροζίνι αποφάσισε την ανέγερση ενός νέου κτιρίου στη θέση παλαιότερης Λότζιας.
Η Λότζια ήταν χώρος συνάντησης και κοινωνικής ζωής των ευγενών της βενετσιάνικης Κρήτης και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής της περιόδου.
Σήμερα στεγάζει το Δημαρχείο Ηρακλείου. Έτσι, ένα κτίριο που γεννήθηκε μέσα στη βενετσιάνικη ιστορία της πόλης εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της σύγχρονης δημόσιας ζωής της.
Φωτογραφία: C messier / Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
3. Το παλιό Γυμνάσιο που έγινε Δημαρχείο — Ναύπλιο
Το σημερινό Δημαρχείο Ναυπλίου κρύβει μια ιστορία που ξεκινά από την εκπαίδευση. Το νεοκλασικό κτίριο κατασκευάστηκε το 1857 για να στεγάσει το Γυμνάσιο της πόλης.
Το Γυμνάσιο είχε ιδρυθεί ήδη από το 1833, στα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους. Το κτίριο επεκτάθηκε το 1893 με την προσθήκη δεύτερου ορόφου.
Το 1935 το σχολείο μεταφέρθηκε σε νέο κτίριο. Το παλιό κτίσμα άλλαξε χρήσεις και, μετά την αποκατάστασή του το 1992, στεγάζει το Δημαρχείο Ναυπλίου.
Έτσι, ένα κτίριο που δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει την εκπαίδευση των πρώτων δεκαετιών του ελληνικού κράτους εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό δημόσιο χώρο.
Φωτογραφία: Apaleutos25 / Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
4. Το «κάστρο» της Καβάλας — Δημαρχείο
Το Δημαρχείο Καβάλας ξεχωρίζει αμέσως από τα περισσότερα νεοκλασικά δημόσια κτίρια της Ελλάδας. Η μορφή του θυμίζει περισσότερο μικρό ευρωπαϊκό πύργο, με γοτθικά και ρομαντικά στοιχεία.
Το κτίριο ανεγέρθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και συνδέεται με τον Ούγγρο καπνέμπορο βαρόνο Pierre Herzog. Η Καβάλα εκείνη την εποχή ήταν σημαντικό κέντρο του εμπορίου καπνού και το κτίριο εξέφραζε τον πλούτο και τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις της πόλης.
Το 1937 αγοράστηκε από τον Δήμο Καβάλας και έκτοτε αποτελεί έδρα της δημοτικής διοίκησης. Η ασυνήθιστη αρχιτεκτονική του είναι σήμερα ένα από τα αναγνωρίσιμα στοιχεία της πόλης.
Φωτογραφία: Christoszissou / Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
5. Το Δημαρχείο της Χαλκίδας — Μέγαρο Κότσικα
Στη Χαλκίδα, το Δημαρχείο είναι γνωστό ως Μέγαρο Κότσικα. Το κτίριο ανεγέρθηκε το 1906 και συνδυάζει νεοκλασικά και μπαρόκ στοιχεία.
Η συμμετρική του πρόσοψη, οι τρούλοι και οι διακοσμητικές λεπτομέρειες το κάνουν να ξεχωρίζει στο αστικό τοπίο της πόλης. Η αρχιτεκτονική μελέτη αποδίδεται στον Ποθητό Καμάρα.
Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της αρχιτεκτονικής που αναπτύχθηκε στις ελληνικές πόλεις στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν τα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια εξέφραζαν την προσπάθεια δημιουργίας μιας οργανωμένης και σύγχρονης αστικής εικόνας.
Φωτογραφία: Stathis floros / Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
6. Το Δημαρχείο Γυθείου — ένα νεοκλασικό με πύργο
Το Δημαρχείο Γυθείου χτίστηκε το 1891, επί δημαρχίας Βασιλείου Καλκανδή, και αποδίδεται στον Ερνέστο Τσίλλερ.
Το διώροφο νεοκλασικό κτίριο ξεχωρίζει για τον κεντρικό πύργο του, τις διακοσμητικές κορνίζες και τα στοιχεία που παραπέμπουν σε μπαρόκ πρότυπα.
Στο πέρασμα του χρόνου δεν φιλοξένησε μόνο τις υπηρεσίες του Δήμου. Στους χώρους του στεγάστηκαν επίσης το Πρωτοδικείο, η Μέση Εμπορική Σχολή και το Νυκτερινό Γυμνάσιο.
Σήμερα αποτελεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο και ένα από τα χαρακτηριστικά κτίρια του Γυθείου.
Φωτογραφία: SorayaMontenegro911 / Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
7. Το Μέγαρο Σταθάτου — Αθήνα
Στη συμβολή της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας με την οδό Ηροδότου βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα νεοκλασικά μέγαρα της Αθήνας.
Το Μέγαρο Σταθάτου σχεδιάστηκε από τον Ερνέστο Τσίλλερ και χτίστηκε το 1895 ως κατοικία και επαγγελματική στέγη του Όθωνα και της Αθηνάς Σταθάτου.
Το τετραώροφο κτίριο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής του τέλους του 19ου αιώνα. Σήμερα στεγάζει τμήμα του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και συνεχίζει να αποτελεί μέρος της πολιτιστικής ζωής της πρωτεύουσας.
Φωτογραφία: C messier / Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
8. Το Θέατρο Απόλλων — Πάτρα
Στην πλατεία Γεωργίου Α΄ της Πάτρας βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα νεοκλασικά θέατρα της Ελλάδας.
Το Θέατρο Απόλλων σχεδιάστηκε από τον Ερνέστο Τσίλλερ. Θεμελιώθηκε το 1871 και ολοκληρώθηκε το 1872. Η πρώτη παράσταση δόθηκε στις 10 Οκτωβρίου 1872 από ιταλικό θίασο και ήταν η όπερα του Τζουζέπε Βέρντι «Un ballo in maschera».
Η αρχιτεκτονική του έχει συσχετιστεί με μικρογραφία της Σκάλας του Μιλάνου και το θέατρο αποτελεί μέχρι σήμερα σημαντικό σημείο αναφοράς για την πολιτιστική ζωή της Πάτρας.
Η ιστορία του είναι και μια υπενθύμιση ότι η αστική ανάπτυξη της Ελλάδας τον 19ο αιώνα δεν αφορούσε μόνο δρόμους και δημόσια κτίρια. Αφορούσε και τη δημιουργία χώρων για θέατρο, μουσική και κοινωνική ζωή.
Φωτογραφία: Michael Paraskevas / Wikimedia Commons — CC BY-SA 3.0.
Κτίρια που δεν είναι απλώς κτίρια
Από τη Σύρο μέχρι την Πάτρα και από το Ηράκλειο μέχρι το Γύθειο, αυτά τα κτίρια αφηγούνται διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας: την προσπάθεια των ελληνικών πόλεων να δημιουργήσουν τη δική τους ταυτότητα μέσα από την αρχιτεκτονική.
Άλλα γεννήθηκαν σε περιόδους εμπορικής ακμής, άλλα συνδέθηκαν με την εκπαίδευση και άλλα με τη διοίκηση ή τον πολιτισμό. Κάποια σχεδιάστηκαν από αρχιτέκτονες που σημάδεψαν την Ελλάδα, όπως ο Ερνέστος Τσίλλερ, ενώ άλλα κουβαλούν ακόμη εμφανή ίχνη ξένων αρχιτεκτονικών επιρροών.
Το σημαντικό είναι ότι πολλά από αυτά δεν έχουν μετατραπεί σε «μουσεία του εαυτού τους». Συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται, να κατοικούν στον σύγχρονο αστικό ιστό και να αποτελούν μέρος της καθημερινότητας των πόλεων.
Ίσως γι' αυτό αξίζει να σηκώνουμε πού και πού το βλέμμα από τον δρόμο και να κοιτάζουμε λίγο καλύτερα τα κτίρια που προσπερνάμε.
Πηγές ιστορικών στοιχείων: Δήμος Σύρου-Ερμούπολης, Δήμος Ηρακλείου, Δήμος Ναυπλιέων, Visit Kavala, Δήμος Ανατολικής Μάνης, Προεδρία της Κυβέρνησης, ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας, Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Φωτογραφικό υλικό: Wikimedia Commons. Οι άδειες και οι δημιουργοί αναφέρονται κάτω από κάθε φωτογραφία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου