Η Ουγγαρία απέκτησε νέο πρόεδρο και η επιλογή του έχει ιδιαίτερο πολιτικό συμβολισμό.
Ο Άντρας Μπάκα, πρώην επικεφαλής του Ανώτατου Δικαστηρίου της χώρας και πρώην δικαστής του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, εξελέγη στις 11 Αυγούστου από το ουγγρικό Κοινοβούλιο.
Η εκλογή του έγινε με 140 ψήφους υπέρ και 6 κατά. Οι βουλευτές του Fidesz, του κόμματος του πρώην πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, απείχαν από την ψηφοφορία, καταγγέλλοντας τη διαδικασία ως παράνομη.
Η εκλογή του Μπάκα όμως δεν είναι απλώς μια αλλαγή προσώπου στην προεδρία. Έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουγγαρία επιχειρεί να αφήσει πίσω της 16 χρόνια διακυβέρνησης του Βίκτορ Όρμπαν και να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με τους θεσμούς και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ποιος είναι ο Άντρας Μπάκα;
Ο Μπάκα είναι νομικός με μακρά δικαστική διαδρομή.
Υπηρέτησε ως δικαστής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου από το 1991 έως το 2008 και στη συνέχεια ανέλαβε την προεδρία του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ουγγαρίας.
Η παρουσία του στην κορυφή της ουγγρικής Δικαιοσύνης όμως δεν ολοκληρώθηκε όπως είχε σχεδιαστεί.
Το 2011 απομακρύνθηκε από τη θέση του, μετά τις επικρίσεις του για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης Όρμπαν.
Η υπόθεση έφτασε τελικά στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο έκρινε ότι η Ουγγαρία παραβίασε τα δικαιώματά του.
Η επιστροφή ενός ανθρώπου που συγκρούστηκε με τον Όρμπαν
Αυτό είναι το στοιχείο που κάνει την εκλογή του ιδιαίτερα συμβολική.
Ο άνθρωπος που είχε απομακρυνθεί από την ηγεσία του ανώτατου δικαστικού θεσμού της χώρας επί κυβέρνησης Όρμπαν επιστρέφει σήμερα στο κορυφαίο πολιτειακό αξίωμα.
Η επιστροφή του δεν σημαίνει ότι ο ίδιος μετατρέπεται σε κομματικό πολιτικό.
Ακριβώς το αντίθετο.
Η επιλογή ενός έμπειρου δικαστικού λειτουργού παρουσιάζεται από τη νέα κυβέρνηση ως μήνυμα για ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, θεσμικά αντίβαρα και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους κρατικούς θεσμούς.
Η Ουγγαρία έχει ήδη αλλάξει κυβέρνηση
Για να γίνει κατανοητή η σημασία της σημερινής εξέλιξης, πρέπει να θυμηθούμε τι συνέβη λίγους μήνες νωρίτερα.
Στις βουλευτικές εκλογές του Απριλίου 2026, το κόμμα Tisza του Πέτερ Μαγιάρ κέρδισε τις εκλογές και τερμάτισε τη 16ετή περίοδο διακυβέρνησης του Όρμπαν.
Η Tisza απέκτησε μάλιστα ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, γεγονός που της επέτρεψε να προχωρήσει γρήγορα σε θεσμικές αλλαγές.
Ο Πέτερ Μαγιάρ έχει παρουσιάσει την αλλαγή αυτή ως προσπάθεια επαναφοράς της χώρας σε ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης, με μεγαλύτερη έμφαση στο κράτος δικαίου και στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Γιατί ο πρόεδρος έχει σημασία, αφού η Ουγγαρία είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία;
Η προεδρία της Ουγγαρίας είναι σε μεγάλο βαθμό εθιμοτυπικό και θεσμικό αξίωμα.
Ο πρόεδρος δεν ασκεί την εκτελεστική εξουσία όπως ένας πρόεδρος σε ένα προεδρικό σύστημα.
Ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση έχουν την κύρια πολιτική εξουσία.
Ο πρόεδρος όμως έχει σημαντικό ρόλο στην υπογραφή και τον έλεγχο της νομοθεσίας, στην εκπροσώπηση της χώρας και στη διαφύλαξη της θεσμικής λειτουργίας του κράτους.
Γι' αυτό η επιλογή ενός προσώπου με τόσο έντονο δικαστικό υπόβαθρο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Ο Μπάκα μίλησε για «δικαιοσύνη χωρίς εκδίκηση»
Στην πρώτη του ομιλία μετά την εκλογή του, ο νέος πρόεδρος επιχείρησε να δώσει έναν τόνο διαφορετικό από εκείνον μιας απλής πολιτικής εκκαθάρισης.
Τόνισε την ανάγκη για δικαιοσύνη, αλλά χωρίς εκδίκηση, και υπογράμμισε ότι η πολιτική αλλαγή δεν πρέπει να οδηγήσει σε έναν νέο κύκλο διχασμού.
Παράλληλα, μίλησε για την ανάγκη αποκατάστασης των θεσμικών ελέγχων και της εμπιστοσύνης των πολιτών στο κράτος.
Μια έμμεση αλλά σαφής κριτική στην εποχή Όρμπαν
Ο Μπάκα αναφέρθηκε στην ανάγκη για ένα κράτος όπου η εξουσία δεν συγκεντρώνεται σε ένα μόνο πολιτικό κέντρο και όπου υπάρχουν αποτελεσματικά θεσμικά αντίβαρα.
Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, δεδομένου ότι ο ίδιος είχε συγκρουστεί με την κυβέρνηση Όρμπαν για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις.
Η εκλογή του επομένως ερμηνεύεται ευρέως ως ένα ακόμη βήμα απομάκρυνσης από το θεσμικό μοντέλο της προηγούμενης κυβέρνησης.
Γιατί το Fidesz μποϊκόταρε την ψηφοφορία;
Οι βουλευτές του Fidesz δεν συμμετείχαν στην εκλογή.
Το κόμμα του Όρμπαν υποστηρίζει ότι η διαδικασία που προηγήθηκε, και ιδιαίτερα η απομάκρυνση του προηγούμενου προέδρου Τάμας Σούγιοκ, ήταν αντισυνταγματική και πολιτικά υποκινούμενη.
Η κυβέρνηση Μαγιάρ απορρίπτει τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι οι αλλαγές είναι απαραίτητες για την αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών.
Έτσι, ακόμη και η προεδρική εκλογή έγινε μέρος της ευρύτερης σύγκρουσης για το πώς θα είναι η Ουγγαρία μετά τον Όρμπαν.
Η προηγούμενη απομάκρυνση του Μπάκα επιστρέφει στο προσκήνιο
Η ιστορία του 2011 αποκτά σήμερα ιδιαίτερη σημασία.
Ο Μπάκα είχε επικρίνει δημόσια αλλαγές που αφορούσαν τη Δικαιοσύνη και στη συνέχεια απομακρύνθηκε από τη θέση του πριν ολοκληρωθεί η θητεία του.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δικαίωσε αργότερα τον ίδιο, κρίνοντας ότι η απομάκρυνσή του παραβίασε τα δικαιώματά του.
Έτσι, η σημερινή του επιστροφή στην κορυφή του ουγγρικού κράτους δημιουργεί μια αξιοσημείωτη ιστορική αντίθεση:
ο δικαστής που απομακρύνθηκε επί Όρμπαν γίνεται πρόεδρος στη μετά-Όρμπαν εποχή.
Η νέα κυβέρνηση θέλει να αλλάξει και τη σχέση με την Ευρώπη
Η πολιτική αλλαγή στην Ουγγαρία δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της χώρας.
Η κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ έχει δηλώσει ότι θέλει να αποκαταστήσει τη σχέση της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και να ξεμπλοκάρει ευρωπαϊκά κονδύλια που είχαν παγώσει λόγω διαφωνιών σχετικά με το κράτος δικαίου.
Η νέα πολιτική κατεύθυνση είναι επομένως σημαντική και για την ΕΕ, ιδιαίτερα σε ζητήματα όπως η δικαστική ανεξαρτησία, η διαφάνεια και η θεσμική λειτουργία των κρατών-μελών.
Ο Μπάκα, με την ευρωπαϊκή δικαστική του εμπειρία, αποτελεί ένα πρόσωπο που συμβολίζει αυτή τη στροφή.
Δεν σημαίνει όμως ότι η μετάβαση έχει ολοκληρωθεί
Η εκλογή ενός νέου προέδρου δεν αλλάζει από μόνη της το πολιτικό σύστημα.
Η κυβέρνηση Tisza έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές, όμως η ταχύτητα με την οποία επιχειρεί να ανατρέψει δομές της εποχής Όρμπαν έχει προκαλέσει και αντιδράσεις.
Ορισμένοι επικριτές υποστηρίζουν ότι η νέα κυβέρνηση κινείται υπερβολικά γρήγορα και συγκεντρώνει μεγάλη εξουσία, παρά το γεγονός ότι υποστηρίζει πως ακριβώς αυτό προσπαθεί να διορθώσει.
Αυτή η αντίφαση θα αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες δοκιμασίες της νέας πολιτικής περιόδου.
Ο Μπάκα δεν θα είναι απλώς «ο πρόεδρος του Μαγιάρ»
Ο νέος πρόεδρος έχει μπροστά του μια δύσκολη ισορροπία.
Από τη μία πλευρά, εξελέγη χάρη στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία της Tisza.
Από την άλλη, η προσωπική του ιστορία και η δικαστική του διαδρομή του επιτρέπουν να εμφανιστεί ως θεσμικός εγγυητής και όχι ως κομματικός εκπρόσωπος.
Αυτό ακριβώς προσπάθησε να τονίσει και στην ομιλία του, δηλώνοντας ότι θα εκπροσωπεί όλους τους πολίτες και όχι μόνο εκείνους που ψήφισαν την κυβέρνηση.
Πότε αναλαμβάνει επισήμως;
Παρότι εξελέγη στις 11 Αυγούστου, ο Μπάκα δεν αναλαμβάνει αμέσως την πλήρη άσκηση των καθηκόντων του.
Η ορκωμοσία και η έναρξη της θητείας του έχουν προγραμματιστεί για τις 19 Αυγούστου 2026.
Η θητεία του προβλέπεται να διαρκέσει έως την εφαρμογή νέου Συντάγματος ή, σε κάθε περίπτωση, έως πέντε χρόνια, σύμφωνα με το μεταβατικό πλαίσιο που έχει θεσπιστεί.
Ένα πρόσωπο-γέφυρα ανάμεσα σε δύο εποχές
Η επιλογή του Μπάκα είναι επομένως κάτι περισσότερο από μια προσωπική πολιτική επιστροφή.
Συμβολίζει τη μετάβαση από μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Όρμπαν είχε ισχυρό έλεγχο πάνω στους θεσμούς σε μια νέα περίοδο που δηλώνει ότι θέλει να επαναφέρει ισχυρότερα αντίβαρα.
Το αν αυτή η αλλαγή θα αποδειχθεί πραγματική και διαρκής θα κριθεί όχι από την εκλογή ενός προέδρου, αλλά από το πώς θα λειτουργήσουν συνολικά οι θεσμοί της χώρας τα επόμενα χρόνια.
Γιατί έχει σημασία
Η Ουγγαρία βρίσκεται μπροστά σε μια από τις σημαντικότερες πολιτικές μεταβάσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Μετά την ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στις εκλογές του Απριλίου, η νέα κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ επιχειρεί να αλλάξει όχι μόνο την πολιτική κατεύθυνση της χώρας αλλά και τον τρόπο λειτουργίας των θεσμών.
Η εκλογή του Άντρας Μπάκα έχει ιδιαίτερη συμβολική αξία επειδή ο ίδιος είχε βρεθεί απέναντι στην κυβέρνηση Όρμπαν για ζητήματα δικαστικής ανεξαρτησίας και αργότερα δικαιώθηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Ωστόσο, η πραγματική σημασία της εκλογής του θα φανεί στην πράξη.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν τελείωσε η εποχή Όρμπαν, αλλά αν η Ουγγαρία μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο θεσμικό μοντέλο χωρίς να αντικαταστήσει απλώς έναν συγκεντρωτισμό με έναν άλλον.
Το γνωρίζατε;
Ο Άντρας Μπάκα είχε υπηρετήσει ως δικαστής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πριν αναλάβει την προεδρία του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ουγγαρίας. Το 2011 απομακρύνθηκε από τη θέση του επί κυβέρνησης Βίκτορ Όρμπαν και η υπόθεσή του οδήγησε σε απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που διαπίστωσε παραβίαση των δικαιωμάτων του. Το 2026, ο ίδιος άνθρωπος εξελέγη πρόεδρος της Ουγγαρίας στη νέα πολιτική εποχή της χώρας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου