ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ
«Οι αρχαιότητες της Ελλάδας υποθηκεύτηκαν». Πρόκειται για έναν από τους πιο διαδεδομένους δημόσιους ισχυρισμούς των τελευταίων ετών, ο οποίος συνεχίζει να αναπαράγεται σε πολιτικές συζητήσεις, δημοσιεύματα και κοινωνικά δίκτυα.
Πότε εμφανίστηκε όμως αυτή η διατύπωση; Τι προέβλεπε πραγματικά ο Νόμος 4389/2016 για το Υπερταμείο; Και τι συνέβη με τους καταλόγους ακινήτων, τις εξαιρέσεις του Υπουργείου Πολιτισμού και τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας;
Η έρευνα της Anatakti ακολουθεί την πορεία του δημόσιου ισχυρισμού και παρουσιάζει, ξεχωριστά, την εξέλιξη των πραγματικών γεγονότων.
Η διατύπωση αυτή είναι πλέον ευρέως γνωστή. Ωστόσο, δεν εμφανίστηκε εξαρχής με αυτή τη μορφή.Η δημόσια συζήτηση ξεκίνησε από συγκεκριμένα γεγονότα και διοικητικές ενέργειες, ενώ η σημερινή διατύπωση διαμορφώθηκε σταδιακά μέσα από πολιτικές τοποθετήσεις, δημοσιεύματα, δημόσιες παρεμβάσεις και αναπαραγωγή στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα.
Για να κατανοηθεί τι πραγματικά εξετάζει η παρούσα έρευνα, είναι χρήσιμο να ακολουθήσουμε τη διαδρομή αυτού του ισχυρισμού από τις πρώτες δημόσιες αναφορές μέχρι τη σημερινή του μορφή.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΥ
Σήμερα ο ισχυρισμός διατυπώνεται συνήθως με τη φράση ότι «οι αρχαιότητες της Ελλάδας υποθηκεύτηκαν» ή ότι «δόθηκαν ως εγγύηση στους δανειστές».
Η έρευνα δείχνει ότι η συγκεκριμένη διατύπωση δεν εμφανίστηκε εξαρχής με αυτή τη μορφή. Διαμορφώθηκε σταδιακά, καθώς διαφορετικά γεγονότα, διοικητικές πράξεις και δημόσιες παρεμβάσεις συνδέθηκαν μεταξύ τους και απέκτησαν, με την πάροδο του χρόνου, μια ευρύτερη σημασία στον δημόσιο διάλογο.
Η εξέλιξη του δημόσιου ισχυρισμού μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:
• 2016 – Η απαρχή της συζήτησης
Με την ψήφιση του Ν. 4389/2016 και τη δημιουργία της Ελληνικής Εταιρείας Συμμετοχών και Περιουσίας (ΕΕΣΥΠ - Υπερταμείο), η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται στη δημόσια περιουσία και στη διαχείρισή της.
Ήδη από τον Μάιο του 2016 εμφανίζονται δημόσιες παρεμβάσεις που κάνουν λόγο για «υποθήκευση» ή «εκχώρηση» της δημόσιας περιουσίας στους δανειστές, ενώ σε ορισμένες αναφορές μνημονεύονται και αρχαιολογικοί χώροι ως μέρος καταλόγων δημόσιων ακινήτων.
Ωστόσο, κατά την παρούσα έρευνα δεν εντοπίστηκε τεκμηριωμένη χρήση της σημερινής γενικευμένης διατύπωσης ότι «οι αρχαιότητες της Ελλάδας υποθηκεύτηκαν».
• 2018 – Η συζήτηση μετατοπίζεται στις αρχαιότητες
Η δημοσιοποίηση καταλόγων ακινήτων που μεταβιβάστηκαν στην ΕΤΑΔ προκαλεί ερωτήματα για το αν στους καταλόγους περιλαμβάνονται αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία και άλλοι χώροι πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
Η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται πλέον από τη γενική δημόσια περιουσία στην πολιτιστική κληρονομιά.
• 2018–2019 – Ο ισχυρισμός διευρύνεται
Το θέμα αποκτά έντονη δημοσιότητα μέσα από πολιτικές αντιπαραθέσεις, δημόσιες δηλώσεις, δημοσιεύματα και παρεμβάσεις επιστημονικών και κοινωνικών φορέων.
Στο διάστημα αυτό η σύνδεση των αρχαιοτήτων με το Υπερταμείο εμφανίζεται ολοένα συχνότερα στον δημόσιο λόγο.
• Τα επόμενα χρόνια – Η σημερινή διατύπωση
Με την πάροδο του χρόνου επικρατεί η συνοπτική διατύπωση ότι «οι αρχαιότητες υποθηκεύτηκαν» ή ότι «δόθηκαν ως εγγύηση στους δανειστές».
Η διατύπωση αυτή αποτελεί σήμερα την πιο διαδεδομένη μορφή του δημόσιου ισχυρισμού, παρότι αποτελεί το αποτέλεσμα μιας σταδιακής εξέλιξης της δημόσιας συζήτησης και όχι τη διατύπωση με την οποία ξεκίνησε.
Η παραπάνω ενότητα περιγράφει αποκλειστικά την εξέλιξη του δημόσιου ισχυρισμού. Το αν η τελική αυτή διατύπωση ανταποκρίνεται στα πραγματικά γεγονότα εξετάζεται στην επόμενη ενότητα, μέσα από τη νομοθεσία, τα επίσημα έγγραφα και τις δικαστικές εξελίξεις.
ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ
2015–2016 – Το οικονομικό πλαίσιο
Το καλοκαίρι του 2015 η Ελλάδα εισήλθε σε μια νέα περίοδο διαπραγματεύσεων με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τους διεθνείς πιστωτές, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας για ένα τρίτο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής.
Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας προβλέφθηκαν σειρά θεσμικών και διοικητικών μεταρρυθμίσεων, μεταξύ των οποίων και η δημιουργία ενός νέου φορέα διαχείρισης της δημόσιας περιουσίας. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νόμου, σκοπός του νέου φορέα ήταν η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων του Ελληνικού Δημοσίου, προς όφελος της ελληνικής οικονομίας και στο πλαίσιο των υποχρεώσεων που είχε αναλάβει η χώρα.
────────────────────────
Μάιος 2016 – Η ίδρυση της ΕΕΣΥΠ
Τον Μάιο του 2016 η Βουλή ψήφισε τον Νόμο 4389/2016, με τον οποίο ιδρύθηκε η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε. (ΕΕΣΥΠ), γνωστή ευρύτερα ως «Υπερταμείο».
Ο νόμος καθόρισε τη δομή, τις αρμοδιότητες και τον τρόπο λειτουργίας της νέας εταιρείας, καθώς και τις θυγατρικές μέσω των οποίων θα διαχειριζόταν συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία του Ελληνικού Δημοσίου.
Παράλληλα, στο άρθρο 196 του ίδιου νόμου προβλέφθηκε ότι ορισμένες κατηγορίες ακινήτων εξαιρούνται από τη διαδικασία μεταβίβασης. Στις εξαιρέσεις αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία, μουσεία, ιστορικοί τόποι, περιοχές ιδιαίτερης περιβαλλοντικής προστασίας, αιγιαλοί, παραλίες, δάση και άλλα περιουσιακά στοιχεία που προστατεύονται από ειδικές διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας.
────────────────────────
Ιούνιος – Σεπτέμβριος 2018 – Η δημοσιοποίηση των καταλόγων
Το 2018 δημοσιοποιήθηκε κατάλογος 10.119 ακινήτων που επρόκειτο να μεταβιβαστούν στην Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ).
Μετά τη δημοσιοποίηση του καταλόγου διατυπώθηκαν ερωτήματα σχετικά με το αν μεταξύ των καταγεγραμμένων ακινήτων υπήρχαν και χώροι που, σύμφωνα με το άρθρο 196 του Ν. 4389/2016, έπρεπε να εξαιρεθούν από τη μεταβίβαση.
Η δημοσιοποίηση των καταλόγων αποτέλεσε το σημείο από το οποίο ξεκίνησε η ευρεία δημόσια συζήτηση για την υπόθεση.
────────────────────────
Νοέμβριος 2018 – Η ταυτοποίηση των ακινήτων
Το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι προχώρησε σε έλεγχο όλων των ακινήτων που περιλαμβάνονταν στους καταλόγους, προκειμένου να εντοπιστούν όσα ανήκαν στην αρμοδιότητά του και υπάγονταν στις εξαιρέσεις του άρθρου 196.
Για τον σκοπό αυτό πραγματοποιήθηκε διασταύρωση των στοιχείων των ακινήτων με τα αρχεία των υπηρεσιών του Υπουργείου και συντάχθηκε κατάλογος των ακινήτων που έπρεπε να εξαιρεθούν.
────────────────────────
Ιανουάριος 2019 – Η ολοκλήρωση της διαδικασίας εξαίρεσης
Τον Ιανουάριο του 2019 το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι είχαν ταυτοποιηθεί 2.330 ΚΑΕΚ που αντιστοιχούσαν σε αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικούς τόπους, μνημεία, μουσεία, αποθήκες αρχαιοτήτων και άλλες εγκαταστάσεις της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Παράλληλα γνωστοποίησε ότι είχαν ολοκληρωθεί οι απαραίτητες διοικητικές ενέργειες ώστε τα συγκεκριμένα ακίνητα να υπαχθούν στις εξαιρέσεις που προβλέπει ο Ν. 4389/2016.
────────────────────────
2018–2019 – Οι προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας
Παράλληλα με τις διοικητικές διαδικασίες, αρχαιολογικοί φορείς, οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλοι ενδιαφερόμενοι προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας δικαστικό έλεγχο της μεταβίβασης των συγκεκριμένων ακινήτων.
────────────────────────
2019 – Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας
Το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέτασε τις προσφυγές και έκρινε ότι ακίνητα τα οποία, σύμφωνα με το άρθρο 196 του Ν. 4389/2016, υπάγονται στις νόμιμες εξαιρέσεις δεν μπορούν να περιλαμβάνονται στη μεταβίβαση χωρίς να έχει προηγηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία ταυτοποίησης και εξαίρεσής τους.
Μετά τις αποφάσεις αυτές συνεχίστηκαν οι απαραίτητες διοικητικές ενέργειες για την εφαρμογή τους.
────────────────────────
Οι μεταγενέστερες εξελίξεις
Τα επόμενα χρόνια ολοκληρώθηκαν οι διοικητικές διαδικασίες που σχετίζονταν με την εφαρμογή των αποφάσεων και τη διαχείριση των ακινήτων που υπάγονταν στις εξαιρέσεις του νόμου.
Παράλληλα, η δημόσια συζήτηση γύρω από το θέμα συνεχίστηκε και ο ισχυρισμός ότι «οι αρχαιότητες της Ελλάδας υποθηκεύτηκαν» εξακολούθησε να επαναλαμβάνεται στον δημόσιο λόγο.
ΤΙ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ
Η ιστορία του δημόσιου ισχυρισμού και η ιστορία των γεγονότων εξελίχθηκαν παράλληλα.
Από τη μία πλευρά, η δημόσια συζήτηση μεταβαλλόταν με την πάροδο του χρόνου. Νέες πληροφορίες, πολιτικές αντιπαραθέσεις, δημοσιεύματα και δημόσιες παρεμβάσεις διαμόρφωσαν σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε η υπόθεση στον δημόσιο λόγο.
Από την άλλη πλευρά, οι διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες ακολούθησαν τη δική τους πορεία. Η ψήφιση του Ν. 4389/2016, η δημοσιοποίηση των καταλόγων ακινήτων, η ταυτοποίηση των ακινήτων που υπάγονταν στις εξαιρέσεις του νόμου, οι προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας και οι διοικητικές ενέργειες που ακολούθησαν αποτελούν τα βασικά στάδια της εξέλιξης της υπόθεσης.
Οι δύο αυτές διαδρομές συνδέονται με το ίδιο θέμα, χωρίς όμως να ταυτίζονται. Η πρώτη περιγράφει την εξέλιξη ενός δημόσιου ισχυρισμού. Η δεύτερη καταγράφει τη διαδοχή των γεγονότων όπως αυτά εξελίχθηκαν μέσα από τις νομοθετικές, διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες.
Έχοντας πλέον παρουσιάσει και τις δύο, μπορούμε να προχωρήσουμε στο τελικό συμπέρασμα της έρευνας.
ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΡΑΤΗΣΟΥΜΕ
- Ο ισχυρισμός ότι «οι αρχαιότητες της Ελλάδας υποθηκεύτηκαν» διαμορφώθηκε σταδιακά μέσα από τον δημόσιο διάλογο και δεν εμφανίστηκε εξαρχής με αυτή τη μορφή.
- Ο Νόμος 4389/2016 προβλέπει ρητές εξαιρέσεις για αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και άλλα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
- Η δημοσιοποίηση των καταλόγων ακινήτων το 2018 προκάλεσε τη μεγάλη δημόσια αντιπαράθεση και οδήγησε σε διαδικασία ταυτοποίησης των ακινήτων που έπρεπε να εξαιρεθούν.
- Ακολούθησαν αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και διοικητικές ενέργειες για την εφαρμογή των εξαιρέσεων που προβλέπει ο νόμος.
- Η εξέλιξη του δημόσιου ισχυρισμού και η εξέλιξη των πραγματικών διοικητικών και δικαστικών γεγονότων είναι δύο διαφορετικές διαδρομές που συχνά συγχέονται στον δημόσιο λόγο.
ΠΗΓΕΣ
- Νόμος 4389/2016 (Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας – ΕΕΣΥΠ).
- Ανακοινώσεις του Υπουργείου Πολιτισμού για την ταυτοποίηση και εξαίρεση αρχαιολογικών ακινήτων.
- Αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με τη μεταβίβαση ακινήτων στην ΕΤΑΔ.
Σειρά ANATAKTI – ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ
Η σειρά «Τι ισχύει πραγματικά» εξετάζει δημόσιους ισχυρισμούς, ιστορικά θέματα και πληροφορίες που κυκλοφορούν ευρέως στον δημόσιο διάλογο, παρουσιάζοντας τεκμηριωμένα στοιχεία, επίσημα έγγραφα και την εξέλιξη των γεγονότων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου