Υποσχόταν στους επενδυτές κέρδος 50% μέσα σε μόλις 45 ημέρες. Για ένα διάστημα, πολλοί έβλεπαν τα χρήματά τους να επιστρέφουν με εντυπωσιακή απόδοση και πίστευαν ότι είχαν ανακαλύψει έναν εύκολο δρόμο προς τον πλούτο.
Όμως, πίσω από τις υποσχέσεις του Τσαρλς Πόντσι δεν υπήρχε η επένδυση που περιέγραφε. Υπήρχε ένας μηχανισμός που λειτουργούσε όσο συνέχιζαν να καταφθάνουν νέα χρήματα.
Η ιδέα με τα διεθνή ταχυδρομικά κουπόνια
Ο Κάρλο Πιέτρο Τζοβάνι Γκουλιέλμο Τέμπι, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, γεννήθηκε στην Ιταλία το 1882 και μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1903. Έπειτα από χρόνια με διάφορες δουλειές και οικονομικές περιπέτειες, εγκαταστάθηκε στη Βοστώνη.
Το 1919 ήρθε σε επαφή με τα διεθνή ταχυδρομικά κουπόνια απάντησης. Τα κουπόνια αυτά μπορούσαν να αγοραστούν σε μία χώρα και να ανταλλαχθούν σε άλλη με γραμματόσημα αντίστοιχης αξίας. Οι διακυμάνσεις των νομισμάτων μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δημιούργησαν θεωρητικά περιθώρια κέρδους.
Ο Πόντσι ισχυρίστηκε ότι μπορούσε να αξιοποιήσει αυτές τις διαφορές αγοράζοντας μεγάλες ποσότητες κουπονιών από το εξωτερικό και εξαργυρώνοντάς τα στις ΗΠΑ. Η ιδέα ακουγόταν πειστική, αλλά η εφαρμογή της σε τέτοια κλίμακα δεν ήταν πρακτικά βιώσιμη.
Η υπόσχεση που προσέλκυσε χιλιάδες επενδυτές
Το 1919 ίδρυσε την εταιρεία Securities Exchange Company και άρχισε να συγκεντρώνει χρήματα από ιδιώτες. Η υπόσχεσή του ήταν εντυπωσιακή: απόδοση 50% σε 45 ημέρες ή 100% σε 90 ημέρες.
Οι πρώτοι επενδυτές πληρώθηκαν πράγματι. Αυτό ενίσχυσε την εμπιστοσύνη στο εγχείρημα και έκανε πολλούς να επανεπενδύσουν τα κέρδη τους ή να συστήσουν την εταιρεία σε συγγενείς και φίλους.
Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι οι πληρωμές δεν προέρχονταν από τα κέρδη μιας επιτυχημένης επενδυτικής δραστηριότητας. Ο Πόντσι χρησιμοποιούσε τα χρήματα των νεότερων επενδυτών για να πληρώνει τους παλαιότερους.
Πώς λειτουργούσε η απάτη
Το σύστημα στηριζόταν σε έναν απλό, αλλά εύθραυστο μηχανισμό:
- Νέοι επενδυτές κατέθεταν χρήματα, παρασυρμένοι από τις υψηλές αποδόσεις.
- Μέρος των χρημάτων τους χρησιμοποιούνταν για να πληρωθούν όσοι είχαν επενδύσει νωρίτερα.
- Οι πληρωμές δημιουργούσαν την εντύπωση ότι η επιχείρηση ήταν κερδοφόρα.
- Η φήμη της επιτυχίας προσέλκυε ακόμη περισσότερους επενδυτές.
Το σύστημα δεν μπορούσε να συνεχιστεί επ' αόριστον. Χωρίς πραγματικά κέρδη, η εταιρεία χρειαζόταν συνεχώς νέα κεφάλαια για να καλύπτει τις υποχρεώσεις της. Όταν οι εισροές μειώνονταν και περισσότεροι ζητούσαν τα χρήματά τους πίσω, η κατάρρευση γινόταν αναπόφευκτη.
Η άνοδος και η κατάρρευση του 1920
Το καλοκαίρι του 1920, η επιχείρηση του Πόντσι είχε γίνει πρωτοσέλιδο στη Βοστώνη. Χιλιάδες άνθρωποι είχαν επενδύσει, ενώ ο ίδιος ζούσε πλέον με πολυτελή τρόπο.
Οι δημοσιογραφικές αποκαλύψεις και οι έλεγχοι των αρχών έθεσαν υπό αμφισβήτηση τους ισχυρισμούς του. Η αποκάλυψη ότι ο όγκος των διεθνών ταχυδρομικών κουπονιών δεν μπορούσε να στηρίξει τα κέρδη που υποσχόταν κλόνισε την αξιοπιστία του.
Όταν οι επενδυτές άρχισαν να ζητούν μαζικά επιστροφή των χρημάτων τους, η εταιρεία δεν μπορούσε να ανταποκριθεί. Η απάτη κατέρρευσε και αποκαλύφθηκε ότι οι υποσχόμενες αποδόσεις δεν στηρίζονταν σε πραγματική κερδοφορία.
Ο Πόντσι συγκέντρωσε συνολικά περισσότερα από 15 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με ιστορικές εκτιμήσεις. Τον Νοέμβριο του 1920 δήλωσε ένοχος για 86 κατηγορίες ταχυδρομικής απάτης και καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση. Ακολούθησαν και άλλες δικαστικές περιπέτειες.
Γιατί η απάτη πήρε το όνομά του
Ο Πόντσι δεν εφηύρε την ιδέα να πληρώνει παλαιότερους επενδυτές με τα χρήματα νεότερων. Η δική του υπόθεση, όμως, έγινε τόσο γνωστή ώστε το όνομά του συνδέθηκε διεθνώς με αυτή τη μέθοδο εξαπάτησης.
Ένα σχήμα Ponzi διαφέρει από μια κλασική πυραμίδα στο ότι δεν απαιτεί απαραίτητα κάθε επενδυτής να στρατολογεί νέους συμμετέχοντες. Το κοινό στοιχείο είναι ότι οι πληρωμές εμφανίζονται ως κέρδη, ενώ στην πραγματικότητα χρηματοδοτούνται από τα κεφάλαια που καταβάλλουν άλλοι.
Το μάθημα που παραμένει επίκαιρο
Σχεδόν έναν αιώνα μετά, η υπόθεση Πόντσι εξακολουθεί να αποτελεί προειδοποίηση για τις επενδυτικές υποσχέσεις που μοιάζουν υπερβολικά καλές για να είναι αληθινές.
Οι εγγυημένες υψηλές αποδόσεις σε σύντομο χρόνο, η έλλειψη διαφάνειας για το πώς παράγονται τα κέρδη και η εξάρτηση από τη συνεχή είσοδο νέων χρημάτων αποτελούν σοβαρές ενδείξεις κινδύνου. Η ιστορία του Πόντσι δείχνει ότι οι πρώτες πληρωμές δεν αποδεικνύουν πως μια επένδυση είναι πραγματική ή βιώσιμη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου