Ένας πονόλαιμος, ένας επίμονος βήχας ή λίγος πυρετός αρκούν πολλές φορές για να σκεφτούμε ότι χρειαζόμαστε αντιβίωση. Κάποιοι χρησιμοποιούν χάπια που έχουν περισσέψει από προηγούμενη θεραπεία, άλλοι ζητούν από το φαρμακείο ένα αντιβιοτικό που τους είχε βοηθήσει παλαιότερα, ενώ δεν λείπουν και εκείνοι που διακόπτουν ή αλλάζουν μόνοι τους τη θεραπεία.
Αυτές οι πρακτικές μπορεί να φαίνονται ακίνδυνες, όμως ενέχουν κινδύνους τόσο για την προσωπική υγεία όσο και για τη δημόσια υγεία. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών συμβάλλει στην ανάπτυξη της μικροβιακής αντοχής, ενός προβλήματος που απειλεί την αποτελεσματικότητα φαρμάκων τα οποία έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές.
Το βασικό μήνυμα είναι απλό: τα αντιβιοτικά δεν είναι φάρμακα για κάθε λοίμωξη και δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς ιατρική αξιολόγηση και οδηγία.
Τι είναι τα αντιβιοτικά και πότε χρειάζονται;
Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση λοιμώξεων από βακτήρια. Ανάλογα με τη δραστική ουσία τους, μπορούν να σκοτώνουν τα βακτήρια ή να εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό τους, βοηθώντας τον οργανισμό να αντιμετωπίσει τη λοίμωξη.
Δεν είναι, όμως, αποτελεσματικά απέναντι στους ιούς. Αυτό σημαίνει ότι δεν θεραπεύουν το κοινό κρυολόγημα, τη γρίπη ή την COVID-19, όταν αυτές προκαλούνται από ιούς.
Ακόμη και όταν υπάρχουν συμπτώματα όπως πυρετός, βήχας, καταρροή ή πονόλαιμος, δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε μόνοι μας αν η αιτία είναι βακτηριακή ή ιογενής. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί ιατρική εξέταση ή εργαστηριακός έλεγχος για να αποφασιστεί αν απαιτείται αντιβιοτική θεραπεία.
Γιατί είναι επικίνδυνη η λήψη χωρίς ιατρική οδηγία;
Η επιλογή ενός αντιβιοτικού δεν γίνεται με βάση μόνο τα συμπτώματα. Ο γιατρός αξιολογεί την πιθανή αιτία της λοίμωξης, το ιστορικό του ασθενούς, τυχόν αλλεργίες, άλλα φάρμακα που λαμβάνει και, όπου χρειάζεται, τα αποτελέσματα εξετάσεων.
Η λήψη ενός ακατάλληλου αντιβιοτικού μπορεί:
- Να μην αντιμετωπίσει καθόλου την πραγματική αιτία της λοίμωξης.
- Να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση και θεραπεία.
- Να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως διάρροια, ναυτία ή αλλεργικές αντιδράσεις.
- Να διαταράξει τη φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα του οργανισμού.
- Να ευνοήσει την επιλογή και την εξάπλωση ανθεκτικών βακτηρίων.
Επιπλέον, το αντιβιοτικό που χορηγήθηκε σε κάποιον άλλο άνθρωπο ή σε προηγούμενη ασθένεια δεν είναι απαραίτητα κατάλληλο για τη δική μας περίπτωση. Η ίδια συμπτωματολογία δεν σημαίνει υποχρεωτικά και την ίδια λοίμωξη.
Τι είναι η μικροβιακή αντοχή;
Η μικροβιακή αντοχή εμφανίζεται όταν μικροοργανισμοί αποκτούν την ικανότητα να επιβιώνουν και να πολλαπλασιάζονται παρά την παρουσία φαρμάκων που κανονικά θα μπορούσαν να τους καταπολεμήσουν.
Στην περίπτωση των αντιβιοτικών, το πρόβλημα αφορά κυρίως τα βακτήρια που γίνονται ανθεκτικά σε ένα ή περισσότερα αντιβιοτικά. Έτσι, μια λοίμωξη που παλαιότερα αντιμετωπιζόταν εύκολα μπορεί να χρειάζεται πλέον ισχυρότερη ή διαφορετική θεραπεία, να διαρκεί περισσότερο ή να προκαλεί σοβαρότερες επιπλοκές.
Χρειάζεται να γίνει μια σημαντική διευκρίνιση: δεν γίνεται ανθεκτικός ο ανθρώπινος οργανισμός στα αντιβιοτικά. Ανθεκτικά γίνονται τα βακτήρια.
Η αντοχή είναι ένα φυσικό φαινόμενο της εξέλιξης των μικροοργανισμών. Ωστόσο, η υπερβολική και λανθασμένη χρήση αντιβιοτικών επιταχύνει τη διαδικασία, επειδή ευνοεί την επιβίωση των ανθεκτικών βακτηρίων.
Πώς δημιουργούνται τα ανθεκτικά βακτήρια;
Σε έναν πληθυσμό βακτηρίων μπορεί να υπάρχουν ορισμένα που διαθέτουν φυσικούς ή επίκτητους μηχανισμούς αντοχής σε ένα αντιβιοτικό. Όταν χρησιμοποιείται το συγκεκριμένο φάρμακο, τα ευαίσθητα βακτήρια καταστρέφονται ή περιορίζονται, ενώ τα ανθεκτικά έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν.
Αυτά μπορούν στη συνέχεια να πολλαπλασιαστούν και να μεταδώσουν τους μηχανισμούς αντοχής σε άλλους μικροοργανισμούς.
Η διαδικασία αυτή ευνοείται όταν τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται χωρίς πραγματική ανάγκη, όταν επιλέγεται ακατάλληλο φάρμακο ή όταν δεν ακολουθούνται σωστά οι ιατρικές οδηγίες.
Η μικροβιακή αντοχή δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που παίρνουμε ένα αντιβιοτικό θα δημιουργηθεί οπωσδήποτε ένα ανθεκτικό μικρόβιο. Σημαίνει, όμως, ότι κάθε περιττή έκθεση στα αντιβιοτικά αυξάνει την πίεση που ευνοεί την επιλογή και την εξάπλωση ανθεκτικών μικροοργανισμών.
Γιατί η μικροβιακή αντοχή αφορά και τους υγιείς ανθρώπους;
Τα ανθεκτικά βακτήρια δεν περιορίζονται στους ασθενείς που λαμβάνουν αντιβιοτικά ή νοσηλεύονται σε νοσοκομεία. Μπορούν να μεταδίδονται μεταξύ ανθρώπων, μέσω της άμεσης επαφής, των επιφανειών ή της ανεπαρκούς υγιεινής.
Ένας άνθρωπος μπορεί να φέρει ανθεκτικά βακτήρια στον οργανισμό του χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα. Αυτό ονομάζεται αποικισμός. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, τα βακτήρια αυτά μπορεί αργότερα να προκαλέσουν λοίμωξη.
Το πρόβλημα αφορά ιδιαίτερα τα νοσοκομεία και τις μονάδες υγειονομικής περίθαλψης, όπου οι ασθενείς είναι συχνά πιο ευάλωτοι και η ανάγκη για αποτελεσματικά αντιβιοτικά είναι μεγάλη.
Η υγεία ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος συνδέεται
Η μικροβιακή αντοχή δεν είναι αποκλειστικά ανθρώπινο πρόβλημα. Τα ανθεκτικά βακτήρια και οι μηχανισμοί αντοχής μπορούν να κυκλοφορούν μεταξύ ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος.
Αυτή η αλληλεξάρτηση αποτελεί τη βάση της προσέγγισης «Ενιαία Υγεία» (One Health), σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη υγεία, η υγεία των ζώων και η κατάσταση του περιβάλλοντος δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απομονωμένα.
1. Η χρήση αντιβιοτικών στα ζώα
Τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται και στην κτηνιατρική για τη θεραπεία βακτηριακών λοιμώξεων. Όταν όμως χορηγούνται αδικαιολόγητα ή χωρίς σωστή κτηνιατρική επίβλεψη, μπορεί να ευνοήσουν την ανάπτυξη ανθεκτικών βακτηρίων στα ζώα.
Ορισμένα από αυτά μπορούν να μεταδοθούν στον άνθρωπο μέσω της άμεσης επαφής με ζώα, μέσω μολυσμένων τροφίμων ή κατά μήκος της τροφικής αλυσίδας.
Η ορθολογική χρήση των κτηνιατρικών αντιβιοτικών είναι επομένως απαραίτητη για την προστασία τόσο της υγείας των ζώων όσο και της δημόσιας υγείας.
2. Το περιβάλλον ως μέρος του προβλήματος
Ανθεκτικά βακτήρια και γονίδια αντοχής μπορούν να βρεθούν στο έδαφος, στα νερά και στα λύματα. Η διασπορά τους συνδέεται, μεταξύ άλλων, με ανθρώπινα και ζωικά απόβλητα, με την ανεπαρκή επεξεργασία λυμάτων και με την απελευθέρωση αντιμικροβιακών ουσιών στο περιβάλλον.
Έτσι, το περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος όπου ανθεκτικοί μικροοργανισμοί επιβιώνουν, αλληλεπιδρούν και διασπείρονται.
Η σωστή διαχείριση των αποβλήτων, η επεξεργασία των λυμάτων και ο έλεγχος της ρύπανσης αποτελούν σημαντικά μέτρα για τον περιορισμό του προβλήματος.
Τι πρέπει να κάνουμε όταν μας χορηγείται αντιβιοτικό;
Η υπεύθυνη χρήση των αντιβιοτικών ξεκινά από απλές καθημερινές συνήθειες:
- Λαμβάνουμε αντιβιοτικά μόνο όταν έχουν συνταγογραφηθεί από γιατρό.
- Δεν χρησιμοποιούμε φάρμακα που έχουν περισσέψει από προηγούμενη θεραπεία.
- Δεν μοιραζόμαστε τα αντιβιοτικά μας με συγγενείς ή φίλους.
- Ακολουθούμε τη δοσολογία, τα χρονικά διαστήματα και τη διάρκεια θεραπείας που έχει ορίσει ο γιατρός.
- Δεν αλλάζουμε, δεν παρατείνουμε και δεν διακόπτουμε μόνοι μας τη θεραπεία.
- Επικοινωνούμε με τον γιατρό εάν εμφανιστούν ανεπιθύμητες ενέργειες ή εάν δεν υπάρχει η αναμενόμενη βελτίωση.
- Δεν κρατάμε αντιβιοτικά στο σπίτι για μελλοντική χρήση.
Εάν περισσέψει φάρμακο, δεν το πετάμε στην τουαλέτα ή στον νεροχύτη. Ρωτάμε τον φαρμακοποιό για τον σωστό τρόπο απόρριψής του.
Πώς μπορούμε να περιορίσουμε την ανάγκη για αντιβιοτικά;
Η πρόληψη των λοιμώξεων μειώνει και την ανάγκη χρήσης αντιβιοτικών. Ο εμβολιασμός, το συχνό πλύσιμο των χεριών, η σωστή υγιεινή των τροφίμων και η τήρηση των κανόνων πρόληψης στις δομές υγείας συμβάλλουν ουσιαστικά στον περιορισμό της μετάδοσης παθογόνων μικροοργανισμών.
Εξίσου σημαντική είναι η ενημέρωση. Ένα κρυολόγημα ή μια γρίπη δεν χρειάζονται αντιβίωση επειδή συνοδεύονται από έντονα συμπτώματα. Η απόφαση για τη χορήγηση αντιβιοτικού πρέπει να βασίζεται στην ιατρική αξιολόγηση και όχι στην επιθυμία για μια γρήγορη λύση.
Τι πρέπει να κρατήσουμε
Τα αντιβιοτικά είναι από τα σημαντικότερα εργαλεία της σύγχρονης ιατρικής. Η αποτελεσματικότητά τους, όμως, δεν είναι δεδομένη για πάντα. Η αλόγιστη χρήση τους ευνοεί την ανάπτυξη και τη διασπορά ανθεκτικών βακτηρίων, με συνέπειες που ξεπερνούν την υγεία ενός μεμονωμένου ασθενούς.
Η προστασία τους απαιτεί υπευθυνότητα από όλους: από τους ασθενείς που δεν πρέπει να αυτοθεραπεύονται, από τους γιατρούς και τους κτηνιάτρους που πρέπει να συνταγογραφούν με βάση τις ανάγκες κάθε περίπτωσης, αλλά και από τους φορείς που προστατεύουν το περιβάλλον.
Η μικροβιακή αντοχή είναι ένα κοινό πρόβλημα ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος. Και η αντιμετώπισή της αρχίζει από μια απλή απόφαση: δεν παίρνουμε αντιβιοτικά χωρίς ιατρική οδηγία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου