Στις 23 Ιουλίου 1974 η επτάχρονη δικτατορία κατέρρεε. Την ίδια ώρα, πίσω από τους τοίχους
των Στρατιωτικών Φυλακών Μπογιατίου, 47 νεαροί άνδρες περίμεναν να μάθουν αν η άρνησή τους να παραβιάσουν τη συνείδησή τους θα τους κόστιζε ακόμη και τη ζωή.Πενήντα δύο χρόνια μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, η μαρτυρία του Βασίλη Δεδότση φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πλευρά εκείνων των δραματικών ημερών και θυμίζει ότι η μετάβαση από τη δικτατορία στη Δημοκρατία δεν ολοκληρώθηκε για όλους μέσα σε μία νύχτα.
style="color: #000;" Η Ελλάδα στις δραματικές ημέρες του Ιουλίου 1974
Στις 20 Ιουλίου 1974, πέντε ημέρες μετά το πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, τουρκικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Κύπρο. Στην Ελλάδα κηρύχθηκε γενική επιστράτευση και το δικτατορικό καθεστώς βρέθηκε αντιμέτωπο με μια κρίση που επιτάχυνε την κατάρρευσή του.
Στις Στρατιωτικές Φυλακές Μπογιατίου βρίσκονταν τότε, μεταξύ άλλων, 47 νεαροί Μάρτυρες του Ιεχωβά, φυλακισμένοι ως αντιρρησίες συνείδησης επειδή αρνούνταν τη στρατιωτική υπηρεσία για λόγους θρησκευτικής συνείδησης.
Ένας από αυτούς ήταν ο Βασίλης Δεδότσης.
Η προσωπική του μαρτυρία, που έχει καταγραφεί εκτενώς στο αρχείο προφορικής ιστορίας Istorima, διασώζει μια συγκλονιστική ψηφίδα εκείνων των ημερών.
style="color: #000;" «Μη μας αναγκάσετε να βάψουμε κόκκινα τα ντουβάρια της φυλακής»
Μετά την τουρκική εισβολή και την επιστράτευση, η ατμόσφαιρα μέσα στις φυλακές άλλαξε δραματικά.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Δεδότση, οι αντιρρησίες άρχισαν να αντιμετωπίζονται ως «προδότες», «δειλοί» και «άνανδροι».
Τη Δευτέρα 22 Ιουλίου, η διοίκηση των φυλακών τούς γνωστοποίησε ότι, λόγω της γενικής επιστράτευσης, επρόκειτο να μεταφερθούν μαζί με τη στρατιωτική μονάδα.
Η προειδοποίηση του διοικητή ήταν ωμή:
«Μη μας αναγκάσετε να βάψουμε κόκκινα τα ντουβάρια της φυλακής. Θα ’ρθετε μαζί μας, θέλετε δεν θέλετε».
Ο Δεδότσης γνώριζε, λόγω της εργασίας του στο δικαστικό γραφείο των φυλακών, τι μπορούσε να σημαίνει η άρνηση σε συνθήκες γενικής επιστράτευσης.
Στη μαρτυρία του αναφέρει ότι ακόμη και αξιωματικοί που τους συμπαθούσαν προσπάθησαν να τους πείσουν να ακολουθήσουν ως τραυματιοφορείς, προειδοποιώντας τους ότι η άρνησή τους μπορούσε να έχει μοιραίες συνέπειες.
style="color: #000;" Η νύχτα της απόφασης
Εκείνη τη νύχτα κανείς από τους 47 δεν κοιμήθηκε.
Δεν γνώριζαν τι θα συνέβαινε το επόμενο πρωί. Είχαν όμως αποφασίσει ότι δεν θα ενεργούσαν αντίθετα προς τη χριστιανική τους ουδετερότητα, ακόμη και αν η απόφασή τους είχε το βαρύτερο δυνατό τίμημα.
Όπως θυμάται ο ίδιος ο Δεδότσης:
«Είχαμε αποφασίσει με προσευχή να παραμείνουμε σταθεροί στις θέσεις μας και να πούμε “όχι”».
Το πρωί της Τρίτης 23 Ιουλίου περίμεναν να ανοίξει η πόρτα της φυλακής.
Η συνηθισμένη ώρα πέρασε.
Έξι η ώρα. Επτά. Οκτώ. Εννέα.
Κανείς δεν ήξερε τι συνέβαινε.
style="color: #000;" «Η Χούντα έπεσε απόψε»
Κάποια στιγμή ακούστηκε το όνομα του Δεδότση.
Ανέβηκε στο διοικητήριο και βρήκε μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η προηγούμενη διοίκηση δεν βρισκόταν πλέον εκεί.
Ένας διαβιβαστής που γνώριζε τού ανακοίνωσε τα νέα: η Χούντα είχε καταρρεύσει και η διοίκηση των φυλακών είχε συλληφθεί.
Ο ίδιος περιγράφει ότι ξέσπασε σε κλάματα.
Ήταν το αναπάντεχο τέλος μιας νύχτας κατά την οποία 47 άνθρωποι είχαν προετοιμαστεί για το χειρότερο.
Στην Αθήνα, οι πολιτικές εξελίξεις ήταν καταιγιστικές. Στις 23 Ιουλίου οι στρατιωτικοί παρέδιδαν την εξουσία σε πολιτική κυβέρνηση και τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεψε από το Παρίσι για να αναλάβει την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας.
Η Ελλάδα έμπαινε στη Μεταπολίτευση.
style="color: #000;"Η Δημοκρατία επέστρεψε — οι περιπέτειες όμως δεν τελείωσαν
Για τον Βασίλη Δεδότση και άλλους αντιρρησίες συνείδησης, η πτώση της δικτατορίας δεν σήμανε αυτομάτως και το τέλος των διώξεων.
Η μαρτυρία του για όσα ακολούθησαν αποτυπώνει μια από τις αντιφάσεις των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης.
Ο Δεδότσης βρέθηκε και πάλι ενώπιον στρατιωτικού δικαστηρίου για την άρνησή του να υπηρετήσει στρατιωτικά.
Στην ίδια περίοδο, όπως αφηγείται, σε διπλανή αίθουσα δικάζονταν άνθρωποι του μηχανισμού της ΕΣΑ για βασανισμούς, ενώ εκείνος εξακολουθούσε να δικάζεται ως αντιρρησίας συνείδησης.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ο στρατιωτικός επίτροπος ζήτησε την επιβολή της θανατικής ποινής. Το δικαστήριο δεν την αποδέχθηκε και τον καταδίκασε σε νέα πολυετή φυλάκιση.
Τη δίκη του, όπως θυμάται, παρακολούθησαν μεταξύ άλλων ο Αλέκος Παναγούλης και ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός.
Ο Δεδότσης πέρασε συνολικά περίπου οκτώ χρόνια στις φυλακές, σύμφωνα με το αρχείο προφορικής ιστορίας Istorima.
style="color: #000;"Γιατί έχει σημασία
Η ιστορία του Βασίλη Δεδότση δεν αφορά μόνο έναν άνθρωπο ή μια θρησκευτική κοινότητα.
Αναδεικνύει ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα κάθε μετάβασης από ένα αυταρχικό καθεστώς στη Δημοκρατία: οι πολιτικοί θεσμοί μπορούν να αλλάξουν μέσα σε λίγες ώρες, αλλά οι νόμοι, οι μηχανισμοί και οι αντιλήψεις μιας ολόκληρης εποχής χρειάζονται συχνά πολύ περισσότερο χρόνο.
Η 24η Ιουλίου 1974 αποτελεί ορόσημο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Δεν σημαίνει όμως ότι από εκείνο το πρωί εξαφανίστηκαν αυτομάτως όλες οι πρακτικές και οι εκκρεμότητες του παρελθόντος.
Οι προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν αυτή τη μετάβαση από τη θέση του κρατουμένου μάς επιτρέπουν να δούμε τη Μεταπολίτευση όχι μόνο μέσα από τις εικόνες των πολιτικών ηγετών και των πανηγυρισμών στους δρόμους, αλλά και μέσα από τις ζωές εκείνων που περίμεναν τις αλλαγές πίσω από τα κάγκελα.
style="color: #000;"Το γνωρίζατε;
Η Ελλάδα χρειάστηκε περισσότερες από δύο δεκαετίες μετά την πτώση της Χούντας για να θεσπίσει νομοθετικό πλαίσιο αναγνώρισης των αντιρρησιών συνείδησης και εναλλακτικής πολιτικής κοινωνικής υπηρεσίας.
Η ιστορία του Βασίλη Δεδότση έχει καταγραφεί σε συνέντευξη διάρκειας σχεδόν δύο ωρών στο αρχείο προφορικής ιστορίας Istorima. Εκεί ο ίδιος αφηγείται την απομόνωση, τις φυλακές Μπογιατίου, τα γεγονότα του Ιουλίου 1974 και τις δικαστικές περιπέτειες που ακολούθησαν.
Η Anatakti είχε επίσης δημοσιεύσει τη μαρτυρία του για τα γεγονότα του Μπογιατίου σε παλαιότερο αφιέρωμά της με τίτλο «Μη μας αναγκάσετε να βάψουμε κόκκινα τα ντουβάρια της φυλακής».
style="color: #000;"52 χρόνια μετά — μια ιστορία που δεν πρέπει να ξεχαστεί
Η Ιστορία καταγράφει ημερομηνίες, κυβερνήσεις, αποφάσεις και ανατροπές.
Πίσω όμως από αυτές υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν τις κρίσιμες ώρες χωρίς να γνωρίζουν αν θα προλάβουν να δουν την επόμενη ημέρα.
Ο Βασίλης Δεδότσης και οι άλλοι 46 νεαροί αντιρρησίες συνείδησης στις Στρατιωτικές Φυλακές Μπογιατίου ήταν ανάμεσα σε αυτούς.
Το βράδυ της 22ας Ιουλίου δεν γνώριζαν ότι το καθεστώς που τους απειλούσε βρισκόταν λίγες ώρες πριν από την κατάρρευσή του.
Γνώριζαν μόνο την απόφαση που είχαν πάρει οι ίδιοι.
Το επόμενο πρωί, πριν χρειαστεί να την ανακοινώσουν, όλα είχαν αλλάξει.
Κοιτάζοντας σήμερα εκείνες τις ώρες από την απόσταση 52 χρόνων, δύσκολα διαβάζει κανείς χωρίς να προβληματιστεί τα λόγια του Ησαΐα:
«Κανένα όπλο που θα κατασκευαστεί εναντίον σου δεν θα έχει επιτυχία».
— Ησαΐας 54:17
Και ένα ακόμη αρχαίο βιβλικό κείμενο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν τοποθετηθεί δίπλα στα γεγονότα εκείνων των ωρών:
«Η καρδιά του βασιλιά είναι σαν ρεύματα νερού στο χέρι του Ιεχωβά. Την κατευθύνει όπου Εκείνος θέλει».
— Παροιμίες 21:1
Για εκείνους τους 47 νέους ανθρώπους, τα λόγια του Ησαΐα πρέπει να απέκτησαν εκείνο το πρωινό μια εντελώς διαφορετική σημασία.
Η απειλή είχε διατυπωθεί.
Η απόφασή τους είχε ληφθεί.
Κι όμως, το «όπλο» που είχε στραφεί εναντίον τους δεν πρόλαβε να χρησιμοποιηθεί.
Η Ιστορία είχε αλλάξει πορεία μέσα σε μία νύχτα.
style="color: #000;"Πηγές – Τεκμηρίωση
- Βασίλης Δεδότσης — προφορική μαρτυρία στο αρχείο Istorima: «Δεν θα βλέπεις ήλιο, θα βλέπεις μόνο το φεγγάρι».
- Αρχείο ΕΡΤ — «Αποκατάσταση της Δημοκρατίας – 24 Ιουλίου 1974».
- Anatakti — «Μη μας αναγκάσετε να βάψουμε κόκκινα τα ντουβάρια της φυλακής».
- Δημήτρης Ψαρράς — «Η Μεταπολίτευση και το βαθύ κράτος».
- Αγία Γραφή — Ησαΐας 54:17, Παροιμίες 21:1.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου