Η 3η Σεπτεμβρίου 1843 είναι μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Εκείνο το ξημέρωμα, μπροστά στα Βασιλικά Ανάκτορα της Αθήνας, στρατός και πολίτες ανάγκασαν τον βασιλιά Όθωνα να αποδεχθεί ένα αίτημα που ακουγόταν σε όλη τη χώρα: «Σύνταγμα».
Η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου δεν ανέτρεψε τον βασιλιά. Έβαλε όμως τέλος στη δεκαετία της απόλυτης μοναρχίας και άνοιξε τον δρόμο για το πρώτο Σύνταγμα του ελληνικού κράτους.
Πίσω από εκείνη τη νύχτα κρυβόταν μια Αθήνα γεμάτη οικονομικά προβλήματα, πανάκριβα σπίτια, χρέη, τοκογλύφους και έντονη δυσαρέσκεια απέναντι στη βαυαρική διοίκηση.
Η ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ 1843: ΜΙΑ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΠΟΥ ΑΣΦΥΚΤΙΟΥΣΕ
Η Αθήνα είχε γίνει πρωτεύουσα μόλις το 1834. Ήταν μια μικρή πόλη περίπου 30.000 κατοίκων, με χωμάτινους δρόμους, λίγα δημόσια κτίρια και ελάχιστες υποδομές.
Η άφιξη της βασιλικής αυλής, των Βαυαρών αξιωματούχων και εκατοντάδων δημοσίων υπαλλήλων δημιούργησε τεράστια ζήτηση για κατοικίες.
Μέσα σε λίγα χρόνια:
- τα ενοίκια εκτοξεύθηκαν,
- η αξία της γης πολλαπλασιάστηκε,
- η αγορά ακινήτων έγινε αντικείμενο κερδοσκοπίας.
Για πολλούς κατοίκους της Αθήνας η απόκτηση ή ακόμη και η ενοικίαση ενός σπιτιού έγινε σχεδόν αδύνατη.
Την ίδια στιγμή δεν υπήρχε οργανωμένο τραπεζικό σύστημα. Όσοι χρειάζονταν χρήματα στρέφονταν σε ιδιώτες δανειστές, οι οποίοι δάνειζαν με υπέρογκους τόκους.
Οι τοκογλύφοι έγιναν σύμβολο της οικονομικής ασφυξίας της εποχής.
Η ΒΑΥΑΡΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Η ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ
Ο Όθωνας έφτασε στην Ελλάδα το 1833 σε ηλικία μόλις 17 ετών.
Τα πρώτα χρόνια κυβερνούσε μέσω της Αντιβασιλείας και στη συνέχεια ως απόλυτος μονάρχης, έχοντας δίπλα του κυρίως Βαυαρούς συμβούλους και αξιωματούχους.
Η περίοδος αυτή έμεινε γνωστή ως Βαυαροκρατία.
Πολλοί Έλληνες αγωνιστές του 1821 αισθάνονταν ότι είχαν παραμεριστεί από ανθρώπους που δεν είχαν συμμετάσχει στην Ελληνική Επανάσταση.
Η δυσαρέσκεια δεν αφορούσε μόνο τους Βαυαρούς, αλλά και τον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας.
ΓΙΑΤΙ ΗΤΑΝ ΑΝΑΓΚΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
Για δέκα ολόκληρα χρόνια η Ελλάδα κυβερνιόταν χωρίς Σύνταγμα.
Αυτό σήμαινε ότι:
- δεν υπήρχε εκλεγμένη Βουλή,
- οι υπουργοί διορίζονταν αποκλειστικά από τον βασιλιά,
- οι πολίτες δεν είχαν κατοχυρωμένα πολιτικά δικαιώματα,
- ο βασιλιάς μπορούσε να κυβερνά χωρίς θεσμικούς περιορισμούς.
Οι Έλληνες πολιτικοί όλων των μεγάλων παρατάξεων – Αγγλικό, Γαλλικό και Ρωσικό Κόμμα – συμφωνούσαν σε ένα βασικό αίτημα: η χώρα έπρεπε να αποκτήσει Σύνταγμα.
Το αίτημα δεν ήταν να φύγει ο βασιλιάς, αλλά να γίνει συνταγματικός βασιλιάς, με εξουσίες που θα καθορίζονταν από νόμους και όχι από τη βούλησή του.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΩΤΟΣΤΑΤΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Η εξέγερση οργανώθηκε από στρατιωτικούς, πολιτικούς και αγωνιστές της Επανάστασης του 1821.
Οι δύο σημαντικότερες μορφές ήταν:
- Δημήτριος Καλλέργης, συνταγματάρχης του Ιππικού, που έβγαλε τον στρατό από τους στρατώνες και οδήγησε το ιππικό στα Ανάκτορα.
- Ιωάννης Μακρυγιάννης, αγωνιστής του 1821, ο οποίος είχε οργανώσει τη συνωμοσία μαζί με πολιτικούς και αξιωματικούς που ζητούσαν Σύνταγμα.
Στο κίνημα συμμετείχαν ακόμη οι Ανδρέας Μεταξάς, Ανδρέας Λόντος, Σπυρίδων Μήλιος, Νικόλαος Σκαρβέλης και άλλες σημαντικές προσωπικότητες της εποχής.
Η ΝΥΧΤΑ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
Το σχέδιο των επαναστατών είχε αρχικά οριστεί για τις 25 Μαρτίου 1844.
Όμως η συνωμοσία αποκαλύφθηκε και οι αστυνομικές αρχές άρχισαν να παρακολουθούν τον Μακρυγιάννη.
Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Σεπτεμβρίου 1843, ο Δημήτριος Καλλέργης αποφάσισε να κινηθεί αμέσως.
Οδήγησε το Ιππικό στα Βασιλικά Ανάκτορα, ενώ στρατιώτες και χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν μπροστά στο παλάτι φωνάζοντας:
«Ζήτω το Σύνταγμα!»
Οι πύλες των Ανακτόρων αποκλείστηκαν και δεν επιτράπηκε ούτε στους ξένους πρέσβεις να επικοινωνήσουν με τον βασιλιά.
Η πίεση ήταν πλέον απόλυτη.
Ο ΟΘΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΑΝΑΚΤΟΡΑ
Ο βασιλιάς Όθωνας βρισκόταν στα Ανάκτορα μαζί με τη βασίλισσα Αμαλία όταν πληροφορήθηκε ότι ο στρατός είχε περάσει με το μέρος των επαναστατών.
Αρχικά προσπάθησε να κερδίσει χρόνο και να έρθει σε επαφή με τους ξένους πρέσβεις.
Η Αμαλία αντιλήφθηκε ότι η κατάσταση μπορούσε να οδηγήσει σε αιματοχυσία.
Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, τον προέτρεψε να εξετάσει σοβαρά τα αιτήματα των συγκεντρωμένων.
Όταν ο Όθωνας είδε ότι είχε χάσει τη στήριξη του στρατού και ότι το πλήθος παρέμενε αμετακίνητο, υποχώρησε.
Τα ξημερώματα αποδέχθηκε τα αιτήματα και υπέγραψε τα διατάγματα για τη σύγκληση Εθνικής Συνέλευσης.
Η Επανάσταση ολοκληρώθηκε σχεδόν χωρίς αιματοχυσία.
ΤΙ ΑΛΛΑΞΕ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844
Λίγους μήνες αργότερα ψηφίστηκε το πρώτο Σύνταγμα του Βασιλείου της Ελλάδας.
Το νέο πολίτευμα έγινε συνταγματική μοναρχία.
Το Σύνταγμα προέβλεπε:
- εκλεγμένη Βουλή,
- Γερουσία,
- διάκριση νομοθετικής και εκτελεστικής λειτουργίας,
- καθολική ψηφοφορία για τους άνδρες της εποχής.
Οι εξουσίες του βασιλιά παρέμειναν σημαντικές, αλλά πλέον δεν ήταν απεριόριστες.
ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΝΑΚΤΟΡΩΝ Ή ΠΛΑΤΕΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ;
Το σημείο όπου βρίσκεται σήμερα η Πλατεία Συντάγματος ονομαζόταν αρχικά Πλατεία Ανακτόρων, επειδή βρισκόταν μπροστά από τα Βασιλικά Ανάκτορα.
Το κτίριο αυτό είναι η σημερινή Βουλή των Ελλήνων.
Μετά την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, η πλατεία πήρε το όνομα Πλατεία Συντάγματος, για να τιμά το γεγονός που ανάγκασε τον βασιλιά να παραχωρήσει Σύνταγμα.
Το όνομα διατηρείται μέχρι σήμερα και αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της ελληνικής δημοκρατικής ιστορίας.
Ο ΟΘΩΝΑΣ ΔΕΝ ΕΦΥΓΕ ΤΟ 1843
Ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά λάθη είναι ότι η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου έδιωξε τον Όθωνα.
Δεν συνέβη αυτό.
Ο Όθωνας παρέμεινε βασιλιάς για ακόμη δεκαεννέα χρόνια.
Μόνο τον Οκτώβριο του 1862, ύστερα από νέα επανάσταση και γενικευμένη πολιτική κρίση, εκθρονίστηκε και εγκατέλειψε την Ελλάδα μαζί με τη βασίλισσα Αμαλία, αναχωρώντας για το Μόναχο.
ΧΡΟΝΟΓΡΑΜΜΗ: ΠΩΣ Η ΕΛΛΑΔΑ ΠΕΡΑΣΕ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ
- 1833: Ο Όθωνας φτάνει στην Ελλάδα ως πρώτος βασιλιάς του νέου ελληνικού κράτους.
- 1834: Η Αθήνα γίνεται πρωτεύουσα.
- 1836–1843: Χτίζονται τα Βασιλικά Ανάκτορα, το σημερινό κτίριο της Βουλής.
- 3 Σεπτεμβρίου 1843: Στρατός και πολίτες απαιτούν Σύνταγμα.
- 1844: Ψηφίζεται το πρώτο Σύνταγμα του Βασιλείου της Ελλάδας.
- 1862: Ο Όθωνας εκθρονίζεται και εγκαταλείπει τη χώρα.
ΓΙΑΤΙ Η 3Η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΕΠΙΚΑΙΡΗ
Η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου δεν ήταν μόνο μια πολιτική σύγκρουση ανάμεσα στον βασιλιά και τους επαναστάτες.
Ήταν η στιγμή που μια κοινωνία, πιεσμένη από οικονομικά προβλήματα, ανισότητες και έλλειψη θεσμικών δικαιωμάτων, απαίτησε να συμμετέχει στη διακυβέρνηση της χώρας.
Η ιστορία εκείνης της νύχτας θυμίζει ότι η δημοκρατία, οι θεσμοί και τα συνταγματικά δικαιώματα δεν θεωρούνταν αυτονόητα, αλλά κατακτήθηκαν μέσα από πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες.
ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΡΑΤΗΣΟΥΜΕ
- Η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 έβαλε τέλος στην απόλυτη μοναρχία του Όθωνα.
- Το βασικό αίτημα ήταν η παραχώρηση Συντάγματος, όχι η κατάργηση της μοναρχίας.
- Πρωταγωνιστές ήταν ο Δημήτριος Καλλέργης και ο Ιωάννης Μακρυγιάννης.
- Η Πλατεία Συντάγματος λεγόταν αρχικά Πλατεία Ανακτόρων.
- Ο Όθωνας παρέμεινε βασιλιάς μέχρι το 1862, όταν εκθρονίστηκε και έφυγε από την Ελλάδα.
ΠΗΓΕΣ
Βουλή των Ελλήνων, Γενικά Αρχεία του Κράτους, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, ιστορικές μελέτες για την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου