Ήταν πριν από 20 χρόνια όταν μία σκηνή από την εκπομπή Planet Earth του BBC άλλαξε την αντίληψη του κόσμου για τον τρόπο με τον οποίο οι πολικές αρκούδες επιβιώνουν. Τότε, μία μοναχική αρσενική πολική αρκούδα επιτέθηκε σε εκατοντάδες θαλάσσιους ίππους, προσπαθώντας επίμονα να διαπεράσει το 15 εκατοστών λίπος που τους προστατεύει για να φάει. Χρησιμοποιώντας το ομιχλώδες τοπίο ως κάλυψη, η πολική αρκούδα πλησίασε τo κοπάδι. Οι ενήλικες θαλάσσιοι ίπποι συνεργάζονται ως ομάδα, ωθώντας τα μικρά τους στο κέντρο και δημιουργώντας ένα φράγμα. Η αρκούδα ξεκινά διστακτικά, πηδώντας πάνω στην πλάτη ενός θαλάσσιου ίππου για να βρει ένα κενό στην πανοπλία και να φτάσει στα μικρά. Στοχεύει μια θηλυκή θαλάσσια ίππο, δαγκώνοντάς την επανειλημμένα στο λαιμό. Αυτή προστατεύει σθεναρά το μικρό της ενώ τα δόντια και τα νύχια της πολικής αρκούδας δεν μπορούν να διαπεράσουν το παχύ δέρμα. Το κοπάδι αρχίζει να τρέχει προς τη θάλασσα και η αρκούδα γίνεται όλο και πιο απελπισμένη, στρέφοντας την προσοχή της για να πολεμήσει τους ενήλικες.
Η πολική αρκούδα βλέπει την ευκαιρία της να απολαύσει το πρώτο της γεύμα εδώ και μήνες να χάνεται. Αρπάζει έναν ενήλικο θαλάσσιο ίππο αλλά και αυτός καταφέρνει να ξεφύγει. Στο τέλος η πολική αρκούδα κουτσαίνει, νικημένη και σοβαρά τραυματισμένη από τους θαλάσσιους ίππους.
Η εμβληματική σήμερα σκηνή καταγράφηκε από τον βραβευμένο υποβρύχιο κινηματογραφιστή Άνταμ Ράβετς το 2004. Πέρασε δύο χρόνια στην Αρκτική, γυρίζοντας πλάνα για το επεισόδιο «Ice Worlds» του «Planet Earth» που παρουσίαζε ο Σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο. Ήταν μια σκηνή που ήταν κάτι παραπάνω από εντυπωσιακή. Και αυτό διότι αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι πολικές αρκούδες προσαρμόζονταν για να επιβιώσουν στις πιο σκληρές συνθήκες του κόσμου.
«Ποτέ στη ζωή μου δεν ένιωσα τόσο πολύ σε κίνδυνο» Στο δεύτερο έτος των γυρισμάτων, ο Ράβετς και ο οδηγός του βρισκόταν ήδη δύο εβδομάδες σε μια απομακρυσμένη περιοχή του Αρκτικού Ωκεανού, όταν τα αποθέματα τροφίμων τους εξαντλούνταν. Ο Ράβετς αποφάσισε να παραμείνει μόνος του στην περιοχή.
Τότε εμφανίστηκε η εξαντλημένη πολική αρκούδα αφού την προσέλκυσαν οι «έντονες μυρωδιές που αναδύονταν από το νησί», όπως αφηγήθηκε ο Ατένμπορο στο επεισόδιο. Η αρκούδα δεν είχε φάει εδώ και μήνες και αναγκάστηκε να βγει στην ξηρά αναζητώντας τροφή.
Ωστόσο είχε ένα εμπόδιο μπροστά της, όπως είπε ο Ράβετς: «έπρεπε να περάσει από εμένα για να φτάσει σε θαλάσσιο ίππο». Η αρκούδα έκανε κύκλους γύρω από τη μικρή αυτοσχέδια καλύβα στην οποία είχε καταφύγει ο Ράβετς πριν εξαπολύσει επίθεση στο κοπάδι των θαλάσσιων ίππων, με τον Ράβετς να την ακολουθεί από κοντά, με την κάμερά του στο χέρι.
«Ποτέ στη ζωή μου δεν ένιωσα τόσο πολύ σε κίνδυνο και τόσο ζωντανός», θυμάται. Οι επιθέσεις πολικών αρκούδων εναντίον ανθρώπων είναι σπάνιες, αλλά όταν συμβαίνουν είναι κατά κύριο λόγο θανατηφόρες.
Ο Ράβετς, όμως, ήξερε ότι ήταν μάρτυρας ενός αξιοσημείωτου γεγονότος. Οι πολικές αρκούδες συνήθως στοχεύουν τα μικρά των θαλάσσιων ίππων και σπάνια επιχειρούν να αντιμετωπίσουν ενήλικα ζώα. Δεν είχε καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν περίπτωση πολικής αρκούδας να τραυματιστεί από κοπάδι θαλάσσιων ίππων. «Νόμιζα ότι η αρκούδα θα […] κατάφερνε να αρπάξει ένα μικρό θαλάσσιο ίππο μέσα σε λίγα λεπτά, αλλά ήταν μια εντελώς νέα συμπεριφορά να βλέπω τους θαλάσσιους ίππους να αντιστέκονται και να κερδίζουν», λέει ο Ράβετς.
Ήταν «η πρώτη φορά που είδαμε από τόσο κοντά τους θαλάσσιους ίππους να ενώνουν τις δυνάμεις τους για να προστατεύσουν τα μωρά τους, καθώς διέφευγαν αργά από την αρκούδα μπαίνοντας στη θάλασσα», λέει, προσθέτοντας ότι ήταν μια «εξαιρετική επίδειξη προστασίας [και] μητρικού ενστίκτου».
«Σε εκείνο το πλάνο όπου η αρκούδα βρίσκεται πρόσωπο με πρόσωπο με τον θαλάσσιο ίππο, ήταν απίστευτο να βλέπεις τον θαλάσσιο ίππο να την κρατάει σε απόσταση μόνο με το βλέμμα του», λέει.
Ο κίνδυνος για τις πολικές αρκούδες λόγω μείωσης του πάγου Η εμβληματική αυτή σκηνή καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι πολικές αρκούδες έχουν προσαρμόσει τη συμπεριφορά τους για να αντιμετωπίσουν τη ραγδαία μείωση του θαλάσσιου πάγου λόγω της κλιματικής αλλαγής, καθώς και το γεγονός ότι αναγκάζονται να κολυμπούν σε μεγαλύτερες αποστάσεις, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος πνιγμού ή λιμοκτονίας.
«Πραγματική μάχη τιτάνων» Η ομάδα του «Planet Earth» ήθελε να κινηματογραφήσει ζώα που επηρεάζονται από τις ακραίες αλλαγές στις εποχές. Επέλεξαν τον κορυφαίο θηρευτή της Αρκτικής για να διηγηθούν αυτή την ιστορία, ο οποίος διακινδύνευσε τη ζωή του για να αντιμετωπίσει ένα κοπάδι θαλάσσιων ίππων.
Η Βανέσα Μπέρλοβιτς, η βραβευμένη παραγωγός και σκηνοθέτης του επεισοδίου στο οποίο εμφανίστηκε η μάχη, λέει ότι η σκηνή απεικόνιζε υπέροχα τη δυσχερή θέση της πολικής αρκούδας. «Θαύμαζες (την πολική αρκούδα) που αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει αυτόν τον τεράστιο αντίπαλο και μετά συνειδητοποιούσες ότι ήταν μια πραγματική μάχη τιτάνων», λέει η Μπέρλοβιτς.
«Ένιωθες συμπάθεια για τους θαλάσσιους ίππους όταν δέχτηκαν επίθεση και για την πολική αρκούδα Ήταν στην πραγματικότητα μια πολύ ισορροπημένη σκηνή. Κανείς δεν βγαίνει νικητής εδώ. Όλοι αγωνίζονται», σχολιάζει η Μπέρλοβιτς.
Ο Τομ Σμιθ, καθηγητής επιστήμης της άγριας ζωής στο Πανεπιστήμιο Brigham Young στη Γιούτα των ΗΠΑ, συμφωνεί. «Οι περισσότεροι άνθρωποι ταυτίζονται τόσο με τη δυστυχία της πολικής αρκούδας όσο και με εκείνη του θαλάσσιου ίππου που προστατεύει το μικρό του. Αυτές οι μάχες ζωής και θανάτου αποτελούν πάντα συναρπαστικό κινηματογραφικό υλικό, καθώς όλοι μπορούμε να ταυτιστούμε, ενστικτωδώς, σε κάποιο επίπεδο».
Λίγο μετά τη μαγνητοσκόπηση της σκηνής, ο Ράβετς έφυγε από την τοποθεσία και η μοίρα της αρκούδας παραμένει άγνωστη...
Κανιβαλισμός Από το 1979, η Αρκτική θερμαίνεται σχεδόν τέσσερις φορές πιο γρήγορα από οποιοδήποτε άλλο μέρος του πλανήτη. Οι πολικές αρκούδες βασίζονται στον θαλάσσιο πάγο για να κυνηγούν και η σημαντική μείωση του οικοτόπου τους έχει συνδεθεί με την αύξηση της χρήσης χερσαίων φωλιών καθώς και με ενδείξεις διατροφικού στρες λόγω της απώλειας του θαλάσσιου πάγου. Οι πολικές αρκούδες έχουν ιστορικό προσαρμοστικής συμπεριφοράς αναζήτησης τροφής, είναι ευκαιριακές και θα κυνηγήσουν νέα θηράματα σε ολόκληρο τον αρκτικό τους βιότοπο.
Τρέφονται με λευκές φάλαινες, τάρανδους, μούρα και σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και μεταξύ τους. Ο κανιβαλισμός στις πολικές αρκούδες παρατηρείται εδώ και καιρό από τους κυνηγούς Ινουίτ στον Καναδά και τη Γροιλανδία, αλλά οι ερευνητές προειδοποιούν ότι αυτό ενδέχεται να αυξηθεί λόγω της μείωσης του πάγου.
Ωστόσο σε ορισμένες περιοχές της Αρκτικής, το κυνήγι θηραμάτων που ζουν στην ξηρά αποδίδει καρπούς. Για παράδειγμα, πρόσφατη έρευνα από το Σβάλμπαρντ δείχνει ότι οι πολικές αρκούδες στη νορβηγική Αρκτική γίνονται πιο παχιές και υγιείς παρά την απώλεια του θαλάσσιου πάγου. Κατά τη διάρκεια 24 ετών, οι ερευνητές παρατήρησαν μια αρχική επιδείνωση της σωματικής κατάστασης των 770 αρκούδων που μελετήθηκαν, πριν διαπιστώσουν στη συνέχεια μια βελτίωση μετά το 2000, η οποία συνέπεσε με μια περίοδο ταχείας μείωσης του θαλάσσιου πάγου.
Η μελέτη υποδηλώνει ότι οι πολικές αρκούδες ενδέχεται να έστρεψαν την προσοχή τους σε άλλα θηράματα που είναι στην ξηρά, όπως οι θαλάσσιοι ίπποι και οι τάρανδοι, για να επιβιώσουν. Ενώ αυτές οι αρκούδες έδειξαν υψηλό επίπεδο αντοχής στις αλλαγές στο περιβάλλον τους, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η μείωση του θαλάσσιου πάγου έχει επηρεάσει αρνητικά άλλους πληθυσμούς.
Ο Τομ Σμιθ προειδοποιεί ότι η επιτυχία στο Σβάλμπαρντ δεν είναι αντιπροσωπευτική του ευρύτερου πληθυσμού των πολικών αρκούδων στην Αρκτική. Οι άνθρωποι αναζητούν «φωτεινά σημεία» σε μια κατά τα άλλα σκοτεινή ιστορία, λέει. Ενώ οι έρευνες έχουν δείξει ότι οι αρκούδες τρώνε αυγά, λεηλατούν αποικίες θαλάσσιων πτηνών και σκοτώνουν ταράνδους, προειδοποίησε ότι αυτές οι πηγές τροφής δεν μπορούν να συντηρήσουν έναν παγκόσμιο πληθυσμό που φτάνει τις 30.000 αρκούδες: «Δεν είναι μια ευχάριστη κατάσταση».
Σε έναν πληθυσμό, μια μελέτη διαπίστωσε ότι τα ποσοστά επιβίωσης των πολικών αρκούδων μειώνονταν καθώς αυξάνονταν οι ημέρες χωρίς πάγο. Οι έγκυες θηλυκές πολικές αρκούδες βασίζονται στον θαλάσσιο πάγο και στο κυνήγι για να δημιουργήσουν αποθέματα λίπους πριν από μια περίοδο νηστείας. Μπαίνουν στις φωλιές τους για να γεννήσουν και να θηλάσουν τα μικρά τους χωρίς να τρώνε. Η πιο σημαντική πηγή τροφής μιας πολικής αρκούδας στην Αρκτική είναι η φώκια και οι εναλλακτικές πηγές τροφής από τη στεριά και τα γλυκά νερά δεν παρέχουν στις αρκούδες την ενέργεια που χρειάζονται, σημειώνει μια μελέτη.
Το κυνήγι που έδειξε την αλλαγή συμπεριφοράς Ιστορίες όπως το κυνήγι θαλάσσιων ίππων από πολική αρκούδα στο «Planet Earth» βοήθησαν να αποκαλυφθεί πώς αυτά τα ζώα επηρεάζονται από έναν πλανήτη που θερμαίνεται. «Αυτό που έκανε ήταν να φέρει το θέμα στην προσοχή του κοινού με εκπληκτική φωτογραφία και αφήγηση. Για τους βιολόγους των πολικών αρκούδων δεν ήταν κάτι καινούργιο αλλά για το κοινό ήταν μια αποκάλυψη», λέει ο Σμιθ.
Η σκηνή ανέδειξε την ανθεκτικότητα των πολικών αρκούδων σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, παρά τις απειλές που αντιμετωπίζουν. «Πρόκειται για μια κληρονομιά της γενιάς μας στον πλανήτη Γη αυτή τη στιγμή, που έχει αρχειοθετηθεί για να τη δουν οι μελλοντικές γενιές», σημειώνει ο Ράβετς.
Σύμφωνα με την Μπέρλοβιτς, μέχρι και σήμερα η σκηνή αποτελεί σημείο αναφοράς: «Σε συνέδρια και ομιλίες που έχω κάνει από τότε, με ειδικούς της Αρκτικής ή ανθρώπους που μιλούν για την κλιματική αλλαγή, εξακολουθούν να αναφέρονται σε αυτή τη σκηνή ως κάτι που καταδεικνύει με πολύ ισχυρό τρόπο τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής για τη ζωή στη Γη».
«Θαλάσσια αρκούδα» Είκοσι χρόνια από τότε που προβλήθηκε η σκηνή για πρώτη φορά, οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν οι πολικές αρκούδες από τις ανθρώπινες συγκρούσεις και την κλιματική αλλαγή έχουν γίνει ακόμη πιο έντονοι. «Όπως πάει ο πάγος, έτσι πάει και η αρκούδα», είπε ο επιστήμονας Στίβεν Άμστρουπ, ο οποίος πέρασε 30 χρόνια ως επικεφαλής του προγράμματος για τις πολικές αρκούδες της γεωλογικής υπηρεσίας των ΗΠΑ. Άλλωστε, η επιστημονική ονομασία της πολικής αρκούδας, Ursus maritimus, μεταφράζεται ως «θαλάσσια αρκούδα».
Ωστόσο ο κινηματογραφιστής της σκηνής δεν χάνει την αισιοδοξία του και πιστεύει πως οι πολικές αρκούδες θα τα καταφέρουν: «Είναι πραγματικά οι κυρίαρχοι του βασιλείου τους».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου