Το σκόρδο έχει συνδεθεί εδώ και χρόνια με την καρδιαγγειακή υγεία και αρκετές μελέτες
έχουν εξετάσει αν μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της χοληστερόλης. Τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί πράγματι να έχει μια μέτρια ευνοϊκή επίδραση στα επίπεδα των λιπιδίων, όμως το αποτέλεσμα δεν είναι τόσο μεγάλο ώστε να υποκαθιστά τη διατροφή, την άσκηση ή την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσο σκόρδο καταναλώνουμε, αλλά και με ποιον τρόπο το προετοιμάζουμε.
Τι μπορεί να κάνει το σκόρδο στη χοληστερόλη;
Οι μελέτες δεν έχουν καταλήξει όλες στο ίδιο αποτέλεσμα, όμως αρκετές συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η κατανάλωση σκόρδου μπορεί να συνδέεται με μείωση της ολικής χοληστερόλης και, σε ορισμένες μελέτες, της LDL χοληστερόλης.
Μια μετα-ανάλυση 21 τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2024, βρήκε μέση μείωση περίπου 0,64 mmol/L στην ολική χοληστερόλη και 0,44 mmol/L στην LDL χοληστερόλη μεταξύ των ομάδων που κατανάλωναν σκόρδο και των ομάδων ελέγχου.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα των κλινικών μελετών δεν είναι απόλυτα ομοιόμορφα. Παλαιότερες μετα-αναλύσεις είχαν βρει πολύ μικρότερο αποτέλεσμα ή ακόμη και μη σημαντική διαφορά.
Το σκόρδο δεν είναι «φάρμακο» για τη χοληστερόλη
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Ακόμη και όταν παρατηρείται βελτίωση στις εξετάσεις αίματος, το αποτέλεσμα του σκόρδου είναι σχετικά περιορισμένο σε σύγκριση με τις θεραπείες που χρησιμοποιούνται ειδικά για την υπερχοληστερολαιμία.
Επομένως, το σκόρδο μπορεί να αποτελεί μέρος μιας καρδιοπροστατευτικής διατροφής, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο μιας θεραπείας που έχει συστήσει γιατρός.
Γιατί ενδιαφέρει τόσο η αλλισίνη;
Όταν μια σκελίδα σκόρδου κοπεί, λιωθεί ή μασσηθεί, ενεργοποιούνται χημικές διεργασίες που οδηγούν στον σχηματισμό της αλλισίνης, μιας από τις πιο γνωστές ενώσεις του σκόρδου.
Η αλλισίνη ανήκει στις οργανικές ενώσεις του θείου και έχει μελετηθεί για πιθανές επιδράσεις στον μεταβολισμό των λιπιδίων, στο οξειδωτικό στρες και σε άλλους μηχανισμούς που σχετίζονται με την καρδιαγγειακή υγεία.
Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: η αλλισίνη είναι ιδιαίτερα ασταθής και μετατρέπεται γρήγορα σε άλλες ενώσεις. Γι' αυτό δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι όλο το όφελος του σκόρδου οφείλεται αποκλειστικά στην αλλισίνη.
Ωμό ή μαγειρεμένο σκόρδο;
Εδώ χρειάζεται μια διάκριση ανάμεσα στη χημεία του τροφίμου και στα πραγματικά αποτελέσματα στους ανθρώπους.
Το ωμό, φρέσκο σκόρδο που έχει κοπεί ή λιωθεί επιτρέπει τον σχηματισμό αλλισίνης χωρίς προηγούμενη έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία.
Το μαγείρεμα, ιδιαίτερα σε υψηλή θερμοκρασία και για αρκετή ώρα, μπορεί να μεταβάλει ορισμένες από τις δραστικές ενώσεις του σκόρδου.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως το ωμό σκόρδο μειώνει περισσότερο τη χοληστερόλη από το μαγειρεμένο. Οι κλινικές μελέτες που εξετάζουν άμεσα αυτή τη σύγκριση είναι περιορισμένες.
Ένα απλό κόλπο πριν από το μαγείρεμα
Αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε το σκόρδο στο μαγείρεμα, υπάρχει ένας πρακτικός τρόπος να επιτρέψουμε πρώτα να ενεργοποιηθούν οι ενώσεις του.
Λιώνουμε ή ψιλοκόβουμε το σκόρδο και το αφήνουμε για λίγα λεπτά πριν το βάλουμε στο τηγάνι ή στην κατσαρόλα.
Με αυτόν τον τρόπο δίνεται χρόνος στις ενζυμικές αντιδράσεις που ξεκινούν μετά το κόψιμο ή το λιώσιμο του σκόρδου.
Δεν υπάρχει όμως λόγος να αντιμετωπίζεται αυτό ως «μαγικό» κόλπο. Η συνολική διατροφή έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για τα επίπεδα χοληστερόλης.
Τι δείχνουν οι μελέτες για την LDL;
Η LDL είναι η λεγόμενη «κακή» χοληστερόλη, επειδή τα αυξημένα επίπεδά της συνδέονται με μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Σε μετα-ανάλυση του 2024, η κατανάλωση σκόρδου συνδέθηκε με μέση μείωση της LDL κατά περίπου 0,44 mmol/L.
Άλλη πρόσφατη μεγάλη μετα-ανάλυση, που περιέλαβε 108 τυχαιοποιημένες μελέτες και περισσότερους από 7.000 συμμετέχοντες, βρήκε μικρότερη μέση μείωση της LDL, περίπου 5,9 mg/dL.
Η διαφορά ανάμεσα στις μελέτες δείχνει γιατί δεν πρέπει να δίνουμε μία συγκεκριμένη αναμενόμενη «πτώση» της χοληστερόλης σε κάθε άνθρωπο που τρώει σκόρδο.
Δεν επηρεάζει μόνο τη χοληστερόλη
Το ενδιαφέρον για το σκόρδο δεν περιορίζεται στα λιπίδια.
Μετα-αναλύσεις έχουν εξετάσει επίσης πιθανές επιδράσεις στην αρτηριακή πίεση, τα τριγλυκερίδια και άλλους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου.
Τα αποτελέσματα είναι συνολικά ενθαρρυντικά, αλλά διαφέρουν ανάλογα με το είδος του σκευάσματος, τη δόση, τη διάρκεια χρήσης και τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων.
Φρέσκο σκόρδο, σκόνη ή εκχύλισμα;
Δεν είναι όλα τα προϊόντα σκόρδου ίδια.
Οι επιστημονικές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικές μορφές, όπως φρέσκο σκόρδο, αποξηραμένη σκόνη, έλαιο και εκχυλίσματα παλαιωμένου σκόρδου.
Μάλιστα, μετα-ανάλυση 26 μελετών διαπίστωσε ότι διαφορετικές μορφές φαίνεται να έχουν διαφορετική επίδραση στα λιπίδια: η σκόνη και το παλαιωμένο εκχύλισμα είχαν μεγαλύτερη επίδραση στην ολική χοληστερόλη, ενώ το έλαιο φάνηκε περισσότερο αποτελεσματικό στα τριγλυκερίδια.
Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να μεταφέρουμε αυτομάτως τα αποτελέσματα ενός συμπληρώματος σε μια σκελίδα σκόρδου που χρησιμοποιούμε στη μαγειρική.
Πόσο σκόρδο χρειάζεται;
Δεν υπάρχει μία επιστημονικά καθορισμένη ποσότητα φρέσκου σκόρδου που να εγγυάται συγκεκριμένη μείωση της χοληστερόλης.
Οι μελέτες χρησιμοποιούν διαφορετικές ποσότητες και διαφορετικά σκευάσματα, γι' αυτό και δεν είναι σωστό να μετατρέπουμε αυθαίρετα μια δόση συμπληρώματος σε «τόσες σκελίδες την ημέρα».
Για έναν υγιή ενήλικα, το σκόρδο μπορεί απλώς να αποτελεί ένα γευστικό μέρος μιας διατροφής πλούσιας σε λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, ψάρια και ελαιόλαδο.
Προσοχή στα συμπληρώματα σκόρδου
Το ότι ένα τρόφιμο θεωρείται ωφέλιμο δεν σημαίνει ότι τα συμπληρώματά του είναι κατάλληλα για όλους.
Τα συμπληρώματα σκόρδου μπορούν να έχουν βιολογικές επιδράσεις και να αλληλεπιδρούν με φάρμακα, ιδιαίτερα με ορισμένα φάρμακα που επηρεάζουν την πήξη του αίματος.
Επομένως, όποιος λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή ή έχει προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση δεν θα πρέπει να ξεκινήσει συμπλήρωμα σκόρδου χωρίς να το συζητήσει με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό του.
Το πραγματικό όφελος βρίσκεται στη συνολική διατροφή
Ακόμη και αν το σκόρδο μπορεί να συμβάλει σε μια μικρή βελτίωση των λιπιδίων, δεν μπορεί να αντισταθμίσει μια διατροφή πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά, υπερβολικά επεξεργασμένα τρόφιμα και πρόσθετα σάκχαρα.
Για τη διαχείριση της χοληστερόλης μεγαλύτερη σημασία έχει το συνολικό διατροφικό πρότυπο, η σωματική δραστηριότητα, το σωματικό βάρος όπου χρειάζεται και, όταν ενδείκνυται, η φαρμακευτική αγωγή.
Λοιπόν, ωμό ή μαγειρεμένο;
Αν το ερώτημα αφορά αποκλειστικά τη διατήρηση των δραστικών ενώσεων του φρέσκου σκόρδου, το ωμό και φρεσκοκομμένο ή λιωμένο έχει πλεονέκτημα, επειδή δεν έχει υποστεί θερμική επεξεργασία.
Αν όμως μιλάμε συγκεκριμένα για τη μείωση της χοληστερόλης, δεν έχουμε αρκετά στοιχεία για να πούμε ότι το ωμό σκόρδο είναι κλινικά ανώτερο από το μαγειρεμένο.
Η πιο λογική επιλογή είναι επομένως να το καταναλώνουμε με τον τρόπο που μας ταιριάζει και μας επιτρέπει να το εντάξουμε συστηματικά στη διατροφή μας.
Το συμπέρασμα
Το σκόρδο φαίνεται να μπορεί να συμβάλει σε μια μέτρια βελτίωση της χοληστερόλης και άλλων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, αλλά δεν αποτελεί θεραπεία για την υπερχοληστερολαιμία. Τα αποτελέσματα των μελετών είναι ενθαρρυντικά, αλλά όχι απολύτως ομοιόμορφα.
Για τη διατήρηση των δραστικών ενώσεων, το φρεσκοκομμένο ή λιωμένο σκόρδο πριν από το μαγείρεμα είναι μια λογική πρακτική. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι το ωμό σκόρδο μειώνει περισσότερο τη χοληστερόλη από το μαγειρεμένο.
Και τελικά, το σημαντικότερο δεν είναι να αναζητήσουμε ένα «μαγικό» τρόφιμο, αλλά να εντάξουμε το σκόρδο σε μια συνολικά ισορροπημένη διατροφή που προστατεύει την καρδιά.
Πηγές: PubMed, National Library of Medicine, συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου