Νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προκαλεί η απόφαση της Τουρκίας να ανακηρύξει
δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» σε περιοχές ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας, με το ένα να εκτείνεται μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης και το άλλο να περιλαμβάνει τη θαλάσσια περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο.Τα δύο πάρκα θεσπίστηκαν με Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και φέρουν την υπογραφή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η Άγκυρα παρουσιάζει την κίνηση ως μέτρο προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Η Αθήνα, όμως, θεωρεί ότι η χωροθέτηση υπερβαίνει το περιβαλλοντικό ζήτημα και επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές.
Το πάρκο που «κυκλώνει» το Καστελλόριζο
Το πρώτο θαλάσσιο πάρκο χωροθετείται στην περιοχή μεταξύ Φέτιγιε, στην επαρχία Μούγλα, και Κας, στην επαρχία Αττάλειας.
Με βάση τον τουρκικό χάρτη, η ζώνη εκτείνεται στην Ανατολική Μεσόγειο και περιβάλλει τη θαλάσσια περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο, αφήνοντας το ελληνικό νησί μέσα σε μια ζώνη που η Τουρκία χαρακτηρίζει ως δικό της θαλάσσιο πάρκο.
Η χωροθέτηση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το πάρκο δεν περιορίζεται μόνο στην περιοχή των τουρκικών ακτών αλλά εκτείνεται και πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα.
«Σφήνα» μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης
Το δεύτερο πάρκο βρίσκεται στο Βόρειο Αιγαίο, κοντά στις τουρκικές ακτές της Ραιδεστού και του Τσανάκκαλε.
Η περιοχή που έχει χαραχθεί από την Τουρκία βρίσκεται γεωγραφικά μεταξύ της Λήμνου και της Σαμοθράκης, γεγονός που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην ελληνική πλευρά.
Σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, η συγκεκριμένη περιοχή συνδέεται με ελληνικές αξιώσεις σε μη οριοθετημένες θαλάσσιες ζώνες, ενώ η τουρκική χωροθέτηση ακολουθεί τη γνωστή θέση της Άγκυρας για τη χάραξη θαλάσσιων ορίων με βάση τη μέση γραμμή μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών.
Η Αθήνα: «Δεν παράγουν έννομο αποτέλεσμα»
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας παράνομη τη μονομερή εγκαθίδρυση των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων στις περιοχές που βρίσκονται εκτός τουρκικής δικαιοδοσίας.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΕΞ, τα δύο πάρκα εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι κανένα κράτος δεν μπορεί, βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, να δημιουργεί μονομερώς θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές σε διεθνή ύδατα.
Παράλληλα, το ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι η ίδια θέση ισχύει και για τις περιοχές όπου τα τουρκικά πάρκα εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
«Η ενέργεια αυτή δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα», αναφέρει χαρακτηριστικά η ελληνική πλευρά.
Η ελληνική θέση για τα δικά της θαλάσσια πάρκα
Το υπουργείο Εξωτερικών υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα έχει προχωρήσει στη θέσπιση Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο.
Η βασική διαφορά που επισημαίνει η Αθήνα είναι ότι τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα θεσπίστηκαν εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, σε αντίθεση με τα τουρκικά πάρκα που, σύμφωνα με το ΥΠΕΞ, εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι τουρκικές αποφάσεις δεν μπορούν να επηρεάσουν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα ούτε να δημιουργήσουν νομικά τετελεσμένα.
Το ζήτημα της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Η κίνηση της Άγκυρας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της σύνδεσής της με το ευρύτερο τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Οι περιοχές που επιλέχθηκαν δεν είναι τυχαίες από γεωπολιτική άποψη. Η μία βρίσκεται απέναντι από το Καστελλόριζο και η άλλη ανάμεσα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, δύο περιοχές όπου οι θαλάσσιες διεκδικήσεις Ελλάδας και Τουρκίας αποτελούν εδώ και χρόνια αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Η Αθήνα θεωρεί ότι η χρήση μιας περιβαλλοντικής πολιτικής για τη χωροθέτηση ζωνών σε περιοχές εκτός τουρκικής δικαιοδοσίας μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο προβολής των τουρκικών διεκδικήσεων.
Η Τουρκία το παρουσιάζει ως περιβαλλοντικό μέτρο
Από την τουρκική πλευρά, η δημιουργία των πάρκων παρουσιάζεται ως πρωτοβουλία προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας.
Ωστόσο, η γεωγραφική έκταση των δύο ζωνών και η θέση τους σε περιοχές όπου υπάρχουν ελληνοτουρκικές διαφωνίες προσδίδουν στην απόφαση σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Η εξέλιξη έρχεται επίσης ως συνέχεια της αντιπαράθεσης που έχει προηγηθεί για τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα.
Τι δείχνουν οι χάρτες
Ο χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου δείχνει μια εκτεταμένη θαλάσσια ζώνη που ξεκινά από την περιοχή της Φέτιγιε και φτάνει προς το Κας, καλύπτοντας τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Ρόδου και γύρω από το Καστελλόριζο.
Ο δεύτερος χάρτης δείχνει μια ξεχωριστή ζώνη στο Βόρειο Αιγαίο, ανάμεσα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη.
Οι δύο περιοχές έχουν διαφορετική γεωγραφία, αλλά κοινό χαρακτηριστικό ότι βρίσκονται σε θαλάσσιους χώρους όπου Ελλάδα και Τουρκία έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τα δικαιώματα των νησιών και την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Γιατί η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η δημιουργία δύο θαλάσσιων πάρκων.
Είναι το γεγονός ότι η Τουρκία επιχειρεί να αποτυπώσει σε επίσημα κρατικά κείμενα και χάρτες τη δική της αντίληψη για τον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Αυτό εξηγεί και την έντονη αντίδραση της Αθήνας, η οποία επισημαίνει ότι τέτοιες μονομερείς κινήσεις δεν μπορούν να μεταβάλουν το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών ούτε να δημιουργήσουν δικαιώματα που δεν προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο.
Η Αθήνα προειδοποιεί για δημιουργία τετελεσμένων
Το ελληνικό ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι ενέργειες που επιχειρούν να επηρεάσουν μονομερώς το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο και δεν συμβάλλουν στην οικοδόμηση κλίματος καλής γειτονίας.
Παράλληλα, δηλώνει ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να προστατεύει τα κυριαρχικά της δικαιώματα, τις ελευθερίες της ανοικτής θάλασσας και το θαλάσσιο περιβάλλον σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Το επόμενο βήμα
Η νέα τουρκική κίνηση αναμένεται να δοκιμάσει εκ νέου τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα και η Άγκυρα προσπαθούν να διατηρήσουν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας.
Για την Ελλάδα, το βασικό ζήτημα είναι να μην αποκτήσουν οι τουρκικές μονομερείς αποφάσεις οποιαδήποτε νομική ή πολιτική ισχύ μέσω της πρακτικής εφαρμογής τους.
Για την Τουρκία, αντίθετα, η συγκεκριμένη κίνηση εντάσσεται στην προσπάθεια να αποτυπώσει τις δικές της θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι δύο χάρτες, επομένως, δεν αποτυπώνουν απλώς δύο περιβαλλοντικές ζώνες. Αποτυπώνουν δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τον θαλάσσιο χώρο και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτόν.
Το κρίσιμο σημείο
Η ανακοίνωση της Αθήνας είναι σαφής: η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει έννομη επήρεια στις συγκεκριμένες τουρκικές χωροθετήσεις και θεωρεί ότι δεν μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η νέα αυτή αντιπαράθεση θα περιοριστεί σε επίπεδο ανακοινώσεων ή αν θα αποτελέσει νέο πεδίο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου